Livestream

Livestream
SATURDAY, OCTOBER 21: Los Angeles: 05:00 PM – Detroit, New York, Toronto: 08:00 PM | SUNDAY, OCTOBER 22: London: 01:00 AM – Paris, Brussels, Berlin, Madrid, Rome: 02:00 AM – Moscow, Kiev, Jerusalem, Athens: 03:00 AM – Beijing: 08:00 AM – Tokyo: 09:00 AM | Wei Yu, Eric Nowlin (photo), Detroit Symphony Orchestra, Leonard Slatkin | Live on Livestream

Tuesday, January 21, 2014

Gustav Mahler: Symphony No.4 in G major – Magdalena Kožená, Claudio Abbado

Με την Τέταρτη Συμφωνία του ο Γκούσταβ Μάλερ ολοκλήρωσε μια συμφωνική «τριλογία», τα μέλη της οποίας έχουν εύστοχα χαρακτηριστεί ως «οι Συμφωνίες του Μαγικού Κόρνου» (Συμφωνίες αρ. 2, 3 και 4), παραπέμποντας έτσι στη συλλογή λαϊκών τραγουδιών "Des Knaben Wunderhorn" («Του παιδιού το μαγικό κόρνο») που τόσο πολύ ενέπνευσε τον Αυστριακό συνθέτη, ώστε όχι μόνο να μελοποιήσει 15 από αυτά, αλλά και να τα εντάξει σε αρκετές περιπτώσεις (αυτούσια ή εν είδει αποσπασματικών αναφορών) στο συμφωνικό του έργο. Η συγκεκριμένη Συμφωνία γράφηκε το 1899-1900, έπειτα από ένα αρκετά μακρύ διάστημα συνθετικής απραξίας για τον Μάλερ, δίνοντας κατά κάποιον τρόπο και το έναυσμα για την πολύ παραγωγική δεκαετή περίοδο που επακολούθησε μέχρι το θάνατό του. Παρ' όλα αυτά, το τέταρτο μέρος, ένα τραγούδι για σοπράνο υπό τον τίτλο "Das himmlische Leben" («Η επουράνια ζωή»), είχε γραφεί ήδη αρκετά χρόνια νωρίτερα, το 1892, με την προοπτική να αποτελέσει το έβδομο και τελευταίο μέρος της γιγαντιαίας Τρίτης Συμφωνίας· καθώς όμως η συμφωνία αυτή περιορίσθηκε τελικά σε έξι μέρη, ο Μάλερ το χρησιμοποίησε ως γενεσιουργό πυρήνα για την αμέσως επόμενη Συμφωνία του, τοποθετώντας το μάλιστα και πάλι στην τελευταία θέση, έπειτα από τρία αμιγώς συμφωνικά μέρη.

Υπό τη διεύθυνση του Κλαούντιο Αμπάντο, η Ορχήστρα του Φεστιβάλ της Λουκέρνης ερμηνεύει τη Συμφωνία αρ. 4 σε Σολ μείζονα, του Γκούσταβ Μάλερ. Συμπράττει η διάσημη Τσέχα μεσόφωνος Μαγκνταλένα Κόζενα.



Gustav Mahler (1860-1911)

♪ Symphony No.4 in G major (1899-1900)


i. Bedächtig, nicht eilen
ii. In gemächlicher Bewegung, ohne Hast
iii. Ruhevoll, poco adagio
iv. Wir geniessen die Himmlischen Freuden. Sehr behaglich

Magdalena Kožená, mezzo-soprano


Lucerne Festival Orchestra (Mahler Chamber Orchestra, Members of the Blaserensemble Sabine Meyer, Leipziger Streichquartett)

Διευθύνει ο Claudio Abbado

Lucerne Festival in Summer 2009


(HD 1080p)


Πρώτη δημοσίευση: 21 Ιανουαρίου 2014 – First publication: January 21, 2014
Δεύτερη δημοσίευση (αναθεωρημένη): 6 Φεβρουαρίου 2015  – Second publication (revised): February 6, 2015

(Συνέχεια από την εισαγωγή) Η πρώτη εκτέλεση της Τέταρτης Συμφωνίας πραγματοποιήθηκε υπό την διεύθυνση του συνθέτη στις 25 Νοεμβρίου 1901 στο Μόναχο και ήταν πλήρως αποτυχημένη (καθώς συνοδεύθηκε από πολλούς επικριτικούς χλευασμούς και απαξιωτικές κριτικές), πράγμα που οδήγησε τον Μάλερ σε επανειλημμένες αναθεωρήσεις της παρτιτούρας του καθ' όλη τη διάρκεια της πρώτης δεκαετίας του 20ού αιώνα. Μολαταύτα, από τα μέσα του ίδιου αιώνα, όταν δηλαδή αναζωπυρώθηκε το μεταθανάτιο ενδιαφέρον για το έργο του Μάλερ, η συμφωνία αυτή γνώρισε περισσότερες εκτελέσεις από κάθε άλλη και έως σήμερα παραμένει μία από τις δημοφιλέστερες του συνθέτη. Σημαντικό ρόλο σε αυτό έπαιξε σίγουρα η σχετικά περιορισμένη έκτασή της (δεδομένου του ότι η Συμφωνία αυτή είναι, μαζί με την Πρώτη, οι μόνες που δεν υπερβαίνουν σε διάρκεια τη μία ώρα), αλλά και μια σειρά άλλων γνωρισμάτων – όπως η αρκετά ανάλαφρη ενορχήστρωσή της (δίχως τρομπόνια και τούμπα), η υφολογική της σαφήνεια και ο νεοκλασικιστικός χαρακτήρας που διέπει αρκετά σημεία της – τα οποία την καθιστούν πιο προσιτή στο ευρύ κοινό και ενδεχομένως περισσότερο εύληπτη σε σχέση με τις υπόλοιπες Συμφωνίες του Μάλερ.

Το πρώτο μέρος, Bedächtig, nicht eilen – Recht gemächlich (Με σύνεση, χωρίς βιασύνη – Με ιδιαίτερη άνεση), σκιαγραφεί, σύμφωνα με τα ελάχιστα στοιχεία που ο ίδιος ο Μάλερ προσκόμισε όσον αφορά το εξωμουσικό πρόγραμμα της Τέταρτης Συμφωνίας του, τον άνθρωπο που γνωρίζει την «επουράνια ζωή», τη χαρά, το φως και την ευθυμία ενός παραδεισένιου κόσμου που υπερβαίνει τις επίγειες παραστάσεις. Η βραχύτατη εισαγωγή, με τα «κουδουνάκια του γελωτοποιού» (όπως τα χαρακτήρισε ο Theodor Wiesengrund Adorno κατά τρόπον αυθαίρετο αλλά οξυδερκή) και τον ζωηρό και ανέμελο σκοπό των ξύλινων πνευστών, δίνει την αίσθηση της αρχής ενός παραμυθιού, πριν την έκθεση των δύο βασικών θεμάτων μιας μορφής σονάτας-ρόντο σε Σολ μείζονα. Το κύριο θέμα μοιάζει να ανακαλεί με νοσταλγία το βιενέζικο κλασικό ύφος με όλη τη χάρη, τη θέρμη και την κομψότητά του, συγχρόνως όμως διακατέχεται και από μιαν εκπληκτική ευχέρεια αντιστικτικού συνδυασμού των μοτίβων του κατά τρόπον εξαιρετικά διαυγή και φαινομενικά ανεξάντλητο, όπως μαρτυρεί κάθε επόμενη επανεμφάνισή του στην πορεία του μέρους. Από την πλευρά του, το πλάγιο θέμα στη Ρε μείζονα επικεντρώνεται σε μιαν εξόχως λυρική μελωδική γραμμή και ακολουθείται από μια χιουμοριστική καταληκτική ιδέα, προτού το κύριο θέμα επανέλθει στο προσκήνιο – με την μεσολάβηση και του εισαγωγικού σκοπού – πληθωρικά παραλλαγμένο στην αρχική τονικότητα. Μία ακόμη αναδρομή στο εισαγωγικό τμήμα ανοίγει κατόπιν την εκτενέστατη ενότητα της επεξεργασίας, η οποία αναπτύσσει διεξοδικά, συνδυάζει καινοφανώς και μετασχηματίζει ακατάπαυστα το μοτιβικό απόθεμα του κυρίου θέματος αλλά και της εισαγωγής μέσα από πάμπολλες «φωτοσκιάσεις» του μείζονος και του ελάσσονος τρόπου, προβάλλοντας εμφαντικά λίγο μετά την έναρξή της και την προσθήκη μιας νέας, ξέγνοιαστης και «αθώα παιδικής» μελωδικής ιδέας από τα τέσσερα φλάουτα σε ταυτοφωνία. Έπειτα λοιπόν από αρκετές δραματικές αλλά και λαμπρές κορυφώσεις, η επανέκθεση εισάγεται κατά τρόπο τελείως αναπάντεχο και πολύ διακριτικό με μια νέα εμπνευσμένη ανάπλαση των συστατικών στοιχείων του κυρίου θέματος, για να συνεχιστεί παρακάτω με την πολύ πιο τυπική επαναφορά της πλάγιας και της καταληκτικής θεματικής ιδέας στη Σολ μείζονα. Τα μοτίβα της εισαγωγής, αντιθέτως, επανεμφανίζονται μονάχα στην έναρξη μιας επιπρόσθετης καταληκτικής ενότητας (coda), όπου και πάλι το κύριο θεματικό υλικό υπόκειται σε νέους μετασχηματισμούς, έως ότου οδηγήσει στο πολύ ενεργητικό κλείσιμο του μέρους, από κοινού με υπομνήσεις της ξέγνοιαστης νέας μελωδικής ιδέας της επεξεργασίας.


Magdalena Kožená
Το δεύτερο μέρος της συμφωνίας, In gemächlicher Bewegung, ohne Hast (Με χαλαρή ρυθμική κίνηση, δίχως βιασύνη), συνιστά έξοχο δείγμα της γεμάτης ειρωνεία γραφής του Μάλερ. Για το scherzo αυτό, άλλωστε, ο ίδιος παρείχε την ακόλουθη διαφωτιστική ερμηνευτική υπόδειξη: «Ο φίλος Heinrich παίζει έναν χορό· ο θάνατος τραβά τελείως αλλόκοτες δοξαριές στο βιολί του, οδηγώντας μας στον ουρανό». Η εικόνα αυτή αποδίδεται εν προκειμένω με την σολιστική χρήση ενός βιολιού κουρδισμένου κατά έναν τόνο υψηλότερο του κανονικού, το οποίο «δίνει τον τόνο» με τον στριγκό ήχο του σε ένα σκιώδες εναρκτήριο Ländler σε Ντο ελάσσονα. Και το «τρίο» που εμφανίζεται κατόπιν στη Φα μείζονα διατηρεί τα καίρια ρυθμικά χαρακτηριστικά του προαναφερόμενου αυστριακού χορού, πλην όμως η μελωδική του εξύφανση προσλαμβάνει σαφώς ηπιότερη διάθεση και ευγενέστερο χαρακτήρα, αποβάλλοντας συνεπώς τις ιδιορρυθμίες του προηγούμενου scherzo. Αμφότερες οι αντιθετικές αυτές ενότητες επανέρχονται στη συνέχεια παραλλαγμένες και σε μεγαλύτερη πλέον έκταση, ενώ η πενταμερής μακροδομική κατασκευή ολοκληρώνεται με ένα δεύτερο παράλλαγμα του εναρκτήριου scherzo, που αυτήν την φορά ξεκινά από την Ρε ελάσσονα, αποκαθιστά στην πορεία του την αρχική τονικότητα και τελικά σβήνει με μιαν ηχητική αναλαμπή.

Ακολουθώντας το παράδειγμα των περισσότερων συμφωνιών του Άντον Μπρούκνερ, ο Μάλερ βασίζει το «γαλήνιο» – Ruhevoll (poco adagio) – αργό μέρος της Τέταρτης Συμφωνίας του σε μια πενταμερή παρατακτική μορφή, στο πλαίσιο της οποίας δύο διαφορετικές ιδέες αναπτύσσονται εναλλάξ με ολοένα και πιο πληθωρικό τρόπο. Η πρώτη ιδέα, στη Σολ μείζονα, εξυφαίνει αργά τη νοσταλγική μελωδία της και τα παραλλάγματα που απορρέουν άμεσα από αυτήν, αποδίδοντας, σύμφωνα με σχετικό σχόλιο του συνθέτη, το μειδίαμα της Αγίας Ούρσουλας στον παράδεισο (για το οποίο γίνεται άλλωστε λόγος και στο ποίημα που μελοποιείται στο τέταρτο μέρος του έργου). Η άπλετη γαλήνη διακόπτεται ωστόσο από τους οδυνηρούς τόνους της δεύτερης θεματικής ιδέας, η οποία ξεδιπλώνεται με περισσότερο πάθος και ένταση αρχικά στη Μι ελάσσονα και αργότερα στη Ρε ελάσσονα. Η αρχική τονικότητα και διάθεση αποκαθίστανται βέβαια κατά την πρώτη αναπτυξιακή επαναφορά της αρχικής ιδέας, η οποία μάλιστα προσλαμβάνει τώρα μεγαλύτερη ρυθμική ευελιξία και ζωντάνια καθώς εξελίσσεται, ενώ – από την άλλη πλευρά – η δεύτερη ιδέα αναπλάθεται παρακάτω με ακόμη πιο μελανά χρώματα, φτάνοντας σε στιγμές δραματικής απόγνωσης και σε μακρινές, «σκοτεινές» τονικές περιοχές. Όμως το πρώτο θέμα έρχεται εκ νέου να άρει την κατάσταση αυτή και να παραλλαχθεί με απρόσμενο σφρίγος σε ολοένα και ταχύτερη χρονική αγωγή, προτού καταλήξει απότομα στην αρχική εξαϋλωτική του διάθεση. Έτσι, το μέρος μοιάζει να βαδίζει φυσιολογικά προς την τελική του πτώση· εντούτοις, ο συνθέτης έχει αντίθετη άποψη, καθώς στο σημείο αυτό εισάγει στη Μι μείζονα επιβλητικές φανφάρες που παραπέμπουν ταυτόχρονα στο παρελθόν (στο νέο θέμα της επεξεργασίας του πρώτου μέρους) και στο μέλλον (στην εναρκτήρια φιγούρα του τέταρτου μέρους)! Μόνον έπειτα από αυτήν την αναπάντεχη χειρονομία, λοιπόν, το αργό μέρος μπορεί να επανέλθει στα ήρεμα καταληκτικά του μοτίβα, προετοιμάζοντας το έδαφος για το τραγούδι ενός μικρού αγγέλου που ακολουθεί στο τέταρτο μέρος, Sehr behaglich (Με πολλή άνεση), το οποίο αποτελεί και τον στόχο ολόκληρης της συμφωνίας. Η ανεπιτήδευτη μελοποίηση του Mahler ανοίγει με μιαν ήπια πρώτη μουσική στροφή στη Σολ μείζονα, το υλικό της οποίας συνιστά κατόπιν τη βάση για τη διαμόρφωση τόσο της τρίτης όσο και της τέταρτης στροφής, με τους μακρινούς απόηχους της οποίας η Συμφωνία ολοκληρώνεται τελικά στην «υπερβατική» τονικότητα της Μι μείζονος. Αντιθέτως, για τη μουσική επένδυση της δεύτερης στροφής ο Μάλερ ανασκευάζει στη Μι ελάσσονα το πένθιμο και συνάμα ικετευτικό περιεχόμενο της μεσαίας ενότητας του φωνητικού πέμπτου μέρους της Τρίτης Συμφωνίας του, ενώ μεταξύ των τεσσάρων στροφών του τραγουδιού ανακαλεί και επεκτείνει μετατροπικά τα διαπεραστικά ηχητικά περιεχόμενα του σύντομου εισαγωγικού τμήματος του πρώτου μέρους της παρούσας Συμφωνίας.

Ιωάννης Φούλιας (2008)














Δείτε επίσης – Watch also

Hector Berlioz: Grande Messe des morts (Requiem) – Gustavo Dudamel (Notre-Dame de Paris 22-01-2014, HD 1080p)

A Russian Night: Tchaikovsky, Rachmaninov & Stravinsky – Hélène Grimaud, Claudio Abbado (Full HD 1080p)

Hélène Grimaud talks about Claudio Abbado


Gustav Mahler: Symphony No.1 in D major "Titan" – Lucerne Festival Orchestra, Claudio Abbado (HD 1080p)

Gustav Mahler: Symphony No.5 in C Sharp minor – Lucerne Festival Orchestra, Claudio Abbado

Gustav Mahler: Symphony No.7 in E minor – Lucerne Festival Orchestra, Claudio Abbado (HD 1080p)

Johann Sebastian Bach: Brandenburg Concertos, BWV 1046-1051 – Giuliano Carmignola, Claudio Abbado (Audio video)


Pyotr Ilyich Tchaikovsky: Symphony No.6 in B minor – Claudio Abbado (HD 1080p)


Sergei Prokofiev: Piano Concerto No.3 in C major – Yuja Wang, Claudio Abbado


Wolfgang Amadeus Mozart: Ach, ich fühl's (Pamina's Aria from The Magic Flute) – Anna Prohaska, Claudio Abbado

Johannes Brahms: Hungarian Dances – Wiener Philharmoniker, Claudio Abbado (Audio video)


Claudio Abbado – Hearing the Silence: Sketches for a portrait (2003) / The silence that follows the music (1996) – Two films by Paul Smaczny


Ludwig van Beethoven: Symphony No.3 in E flat major, ii. Adagio assai – Daniel Barenboim (Concert in memory of Claudio Abbado)


No comments:

Post a Comment