Christian Thielemann

Christian Thielemann

Thursday, March 20, 2014

Sviatoslav Richter: L' Insoumis, Part 2 – A film by Bruno Monsaingeon (HD 1080p)

Σβιατοσλάβ Ρίχτερ (20 Μαρτίου 1915 – 1 Αυγούστου 1997)

99η επέτειος από τη γέννησή του



Sviatoslav Richter (March 20, 1915 – August 1, 1997)

99th anniversary of his birth


«Η ζωή ξετυλίγεται μπροστά μου σαν ένα θέατρο που παρουσιάζει μια σειρά κάπως εξωπραγματικών συναισθημάτων, ενώ τα αντικείμενα της τέχνης είναι πραγματικά για μένα και πάνε κατευθείαν στην καρδιά μου.»

Μέσα από τις αφηγήσεις του ίδιου του Ρίχτερ, η ταινία αποκαλύπτει σημαντικά γεγονότα της ζωής του μεγάλου πιανίστα, τα οποία διαμόρφωσαν την τέχνη και την καριέρα του. Αδημοσίευτο μέχρι σήμερα αρχειακό υλικό, σπάνια βίντεο με τον Ρίχτερ να ερμηνεύει σπουδαία έργα στο πιάνο και μια συνέντευξη με τη «σύντροφό» του, τραγουδίστρια Νίνα Ντόρλιακ, κάνουν αυτή την ταινία ένα μοναδικό ντοκουμέντο για έναν από τους σημαντικότερους πιανίστες του εικοστού αιώνα, την τέχνη του και την εποχή του.

Ο Bruno Monsaingeon έγραψε και σκηνοθέτησε αυτό το γαλλικής παραγωγής ντοκιμαντέρ, διάρκειας 144 λεπτών, για τον Σβιατοσλάβ Ρίχτερ ο οποίος πέθανε την 1η Αυγούστου του 1997. Η ταινία – σε δύο μέρη – αποτελείται από ασπρόμαυρα κινηματογραφικά στιγμιότυπα από τη δεκαετία του 1930, σε συνδυασμό με μεταγενέστερα έγχρωμα βίντεο παραγωγής της Mosfilm. Οι προσωπικές αφηγήσεις από τον Ρίχτερ αποδίδονται σε ψηφιακό βίντεο το οποίο γυρίστηκε δύο χρόνια πριν από το θάνατό του.


Εκτός από τη συμμετοχή της στο Φεστιβάλ κινηματογράφου του Βανκούβερ το 1998, η ταινία έχει αποσπάει πολλά τηλεοπτικά βραβεία.


Οι γλώσσες που ακούγονται στην ταινία είναι ρωσικά, γερμανικά, αγγλικά και γαλλικά. Οι υπότιτλοι στα αγγλικά είναι εξαιρετικά εύληπτοι και δεν απαιτούν ιδιαίτερη γνώση της γλώσσας.


[Το βίντεο αφαιρέθηκε για λόγους «πνευματικών δικαιωμάτων» – The video was removed for "copyright reasons"]

Sviatoslav Richter: L' Insoumis, Part 2

English title: The Enigma, Russian title: Richter niepokorionnyi, German title: Richter der Unbeugsame

A film by Bruno Monsaingeon


Γαλλική παραγωγή, 1998 • French production, 1998

(Νέα έκδοση: 2011 • New edition: 2011)

English subtitles

(HD 1080p)


Δημοσιεύτηκε στο Youtube για λογαριασμό του Blog: Πρόσωπα της Κλασικής Μουσικής (Faces of Classical Music)



Σβιατοσλάβ Ρίχτερ (Δεύτερο Μέρος)

Σύμφωνα με τον ίδιο τον Ρίχτερ το ρεπερτόριο του μπορούσε να συμπληρώσει ογδόντα διαφορετικά προγράμματα, χωρίς να υπολογίζεται η μουσική δωματίου. Και όντως το ρεπερτόριό του είχε εύρος από τον Μπαχ και τον Χαίντελ έως τους Κάρολ Σιμανόβσκι, Άλμπαν Μπεργκ, Άντον Βέμπερν, Ιγκόρ Στραβίνσκι, Μπέλα Μπάρτοκ, Πάουλ Χίντεμιτ, Μπέντζαμιν Μπρίτεν και Τζορτζ Γκέρσουιν, παρόλο που παρέλειπε αρκετά έργα όπως τις «Παραλλαγές Γκόλντμπεργκ» του Μπαχ, τις Σονάτες Νο.21 και Νο.14 καθώς και το Τέταρτο και Πέμπτο Κοντσέρτο για πιάνο του Μπετόβεν, τη Σονάτα για πιάνο σε Λα μείζονα D.959 του Σούμπερτ, το Τρίτο Κοντσέρτο για πιάνο του Προκόφιεφ και το Τρίτο Κοντσέρτο για πιάνο του Ραχμάνινοφ.


Ο Ρίχτερ δούλευε ακούραστα σε νέα κομμάτια. Για παράδειγμα, στα τέλη της δεκαετίας του 1980 έμαθε τις «Παραλλαγές Παγκανίνι και Χαίντελ» του Μπραμς, και τη δεκαετία του 1990 έμαθε μερικές από τις Σπουδές του Κλωντ Ντεμπυσσύ, κάποια από τα Κοντσέρτα για πιάνο του Καμίγ Σαιν-Σανς, κάποια έργα του Τζορτζ Γκέρσουιν, καθώς και Σονάτες του Μπαχ και του Μότσαρτ που προηγουμένως δεν συμπεριελάμβανε στο πρόγραμμά του. Κεντρική θέση στο ρεπερτόριό του είχαν τα έργα του Σούμπερτ, του Ρόμπερτ Σούμαν, του Μπετόβεν, του Μπαχ, του Σοπέν, του Λιστ, του Προκόφιεφ, του Ντεμπυσσύ και πολλών άλλων. Λέγεται ότι είχε αποστηθίσει το Δεύτερο Βιβλίο του «Καλώς Συγκερασμένου Κλειδοκύμβαλου» του Μπαχ σε ένα μήνα. Έπαιξε την πρεμιέρα της Έβδομης Σονάτας για πιάνο του Προκόφιεφ, την οποία έμαθε σε τέσσερεις μέρες, όπως και της Ένατης του ιδίου, η οποία ήταν αφιερωμένη στον Ρίχτερ. Εκτός από τη σόλο καριέρα του, έπαιζε και μουσική δωματίου μαζί με μουσικούς όπως ο Μστισλάβ Ροστροπόβιτς, ο Ρούντολφ Μπαρσάι, ο Νταβίντ Όιστραχ, ο Ολέγκ Κόγκαν, η Ναταλία Γκούτμαν, ο Ζόλταν Κόκσιτς, η Ελίζαμπεθ Λεόνσκαγια, ο Μπέντζαμιν Μπρίτεν και μέλη του Κουαρτέτου Εγχόρδων Μποροντίν. Συνόδευε ακόμα στο πιάνο τραγουδιστές όπως ο Ντίντριχ Φίσερ-Ντισκάου, ο Πέτερ Σράιερ, η Γκαλίνα Πισαρένκο και η σύντροφός του Νίνα Ντόρλιακ.


Ο Ρίχτερ διηύθυνε την πρεμιέρα της Συμφωνίας-Κοντσέρτο για βιολοντσέλο και ορχήστρα του Σεργκέι Προκόφιεφ. Αυτή ήταν και η μοναδική του εμφάνιση ως διευθυντής ορχήστρας. Σολίστ ήταν ο Ροστροπόβιτς, στον οποίο ήταν αφιερωμένο το έργο. Ο Προκόφιεφ αφιέρωσε και τη Σονάτα για τσέλο σε Ντο μείζονα που έγραψε το 1949 στον Ροστροπόβιτς, η πρεμιέρα της οποίας έγινε μαζί με τον Ρίχτερ το 1950. Ο Ρίχτερ ήταν υποφερτός τσελίστας και ο Ροστροπόβιτς καλός πιανίστας και έτσι σε μία συναυλία στη Μόσχα, στην οποία ο Ρίχτερ στο πιάνο συνόδευε τον Ροστροπόβιτς, αντάλλαξαν όργανα για ένα μέρος του προγράμματος.

Ο Ρίχτερ εξηγούσε τον τρόπο με τον οποίο έπαιζε πιάνο ως εξής: «Ο ερμηνευτής στην πραγματικότητα είναι απλώς εκτελεστής, μεταφέρει κατά γράμμα τις προθέσεις του συνθέτη. Δεν προσθέτει κάτι που δεν υπάρχει ήδη. Αν είναι ταλαντούχος, μας επιτρέπει να ρίξουμε μια φευγαλέα ματιά στην αλήθεια του έργου». Ή, παρομοίως: «Δεν είμαι εντελώς ηλίθιος, αλλά είτε από αδυναμία είτε από τεμπελιά δεν έχω ταλέντο στη σκέψη. Ξέρω μόνο πως να αντικατοπτρίζω, είμαι καθρέφτης... Αιωρούμαι στα κύματα της τέχνης και της ζωής και ποτέ δεν ξέρω πώς ακριβώς να διαχωρίσω τι ανήκει στο καθένα και τι είναι κοινό και στα δύο. Η ζωή ξετυλίγεται μπροστά μου σαν ένα θέατρο που παρουσιάζει μια σειρά κάπως εξωπραγματικών συναισθημάτων, ενώ τα αντικείμενα της τέχνης είναι πραγματικά για μένα και πάνε κατευθείαν στην καρδιά μου».


Η θέση του Ρίχτερ ότι οι μουσικοί θα έπρεπε να «αποδίδουν τις προθέσεις του συνθέτη κατά γράμμα», τον οδήγησε στο να είναι κριτικός απέναντι στους άλλους και ιδίως στον εαυτό του. Μετά από ένα ρεσιτάλ του Murray Perahia, όπου ο Perahia ερμήνευσε την Τρίτη Σονάτα για πιάνο του Σοπέν χωρίς να τηρήσει την επανάληψη του πρώτου μέρους, ο Ρίχτερ του ζήτησε στα παρασκήνια να του εξηγήσει αυτή την παράλειψη. Παρομοίως, όταν συνειδητοποίησε ότι για δεκαετίες έπαιζε μία νότα λάθος στο Ιταλικό Κοντσέρτο του Μπαχ, επέμεινε ώστε η ακόλουθη αποποίηση-απολογία να τυπώνεται έκτοτε στο CD που περιείχε την ερμηνεία: «Μόλις τώρα, και με μεγάλη του λύπη, ο Σβιατοσλάβ Ρίχτερ συνειδητοποίησε ότι πάντα έκανε λάθος στο τρίτο μέτρο από το τέλος του δευτέρου μέρους του Ιταλικού Κοντσέρτου. Στην πραγματικότητα και για σαράντα χρόνια – και κανείς μουσικός ή τεχνικός δεν του το υπέδειξε ποτέ – έπαιζε Φα δίεση αντί για Φα. Το ίδιο λάθος υπάρχει και σε προηγούμενη ηχογράφηση του Ρίχτερ της δεκαετίας του 1950».

Παρά το μεγάλο εύρος της δισκογραφίας του, ο Ρίχτερ απεχθανόταν τη διαδικασία της ηχογράφησης, και έτσι το μεγαλύτερο μέρος της προέρχεται από ζωντανές ηχογραφήσεις. Οι ηχογραφήσεις από τα ρεσιτάλ του της Μόσχας (1948), της Βαρσοβίας (1954), της Σόφιας (1958), της Νέας Υόρκης (1960), της Λειψίας (1963), του Άλντεμπουρ (διάφορες χρονιές), της Πράγας (διάφορες χρονιές), του Σάλτσμπουργκ (1977) και του Άμστερνταμ (1986), θεωρούνται μερικά από τα καλύτερα τεκμήρια των ερμηνειών του, καθώς και πολλές άλλες ζωντανές ηχογραφήσεις που εκδόθηκαν πριν και μετά τον θάνατό του, από εταιρείες όπως η Music & Arts, η BBC Legends, η Philips, η Russian Revelation, και πιο πρόσφατα η Ankh productions. Εντούτοις, παρά την απέχθειά του για το στούντιο, ο Ρίχτερ έπαιρνε τη διαδικασία της ηχογράφησης αρκετά σοβαρά. Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια μιας ηχογράφησης της Φαντασίας σε Ντο μείζονα, έργο 15, του Σούμπερτ, για την οποία χρησιμοποιούσε ένα πιάνο Bösendorfer, αφού άκουσε τις ταινίες, μην έχοντας μείνει καθόλου ικανοποιημένος από την εκτέλεσή του, είπε «Νομίζω ότι θα το ξανακάνουμε σε Steinway».


Σύμφωνα με το άρθρο "Sviatoslav Richter, A Discography" του 1983, των Falk Schwartz και John Berrie, ο Ρίχτερ είχε ανακοινώσει το 1970 την πρόθεσή του να ηχογραφήσει το σύνολο του ρεπερτορίου του «σε 50 περίπου δίσκους». Αυτό το εγχείρημα των «απάντων» του Ρίχτερ δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, εντούτοις κυκλοφόρησαν δώδεκα LP μεταξύ 1970 και 1973 τα οποία εν συνεχεία επανακυκλοφόρησαν από την Olympia (10 CD, διάφοροι συνθέτες) και την RCA («Καλώς Συγκερασμένο Κλειδοκύμβαλο» του Μπαχ). Το 1961, η ηχογράφηση του Δεύτερου Κοντσέρτου για πιάνο του Μπραμς με σολίστ τον Ρίχτερ και τη Συμφωνική Ορχήστρα του Σικάγου υπό τη διεύθυνση του Έριχ Λάινσντορφ κέρδισε το Βραβείο Γκράμι για την Καλύτερη Κλασική Ερμηνεία. Αυτή η εκτέλεση θεωρείται ακόμη ορόσημο (παρόλο που ο ίδιος ο Ρίχτερ ισχυρίστηκε ότι δεν ήταν ικανοποιημένος) όπως άλλωστε και οι ηχογραφήσεις (σε στούντιο) της Φαντασίας σε Ντο μείζονα, έργο 15, του Σούμπερτ, των δύο Κοντσέρτων για πιάνο του Φραντς Λιστ, του Δεύτερου Κοντσέρτου για πιάνο του Σεργκέι Ραχμάνινοφ, και της Τοκάτας του Ρόμπερτ Σούμαν, ανάμεσα σε πολλά άλλα.


Mstislav Rostropovich, Dmitri Shostakovich
& Sviatoslav Richter (1968)














Sviatoslav Richter & Leonard Bernstein




























Sviatoslav Richter: L' Insoumis, Part 1

No comments:

Post a Comment