Christian Thielemann

Christian Thielemann

Tuesday, March 29, 2016

Béla Bartók: Violin Concertos No.1 & No.2, Viola Concerto – James Ehnes, BBC Philharmonic, Gianandrea Noseda (Audio video)

Με την ευκαιρία της παρουσίασης στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, στις 3 και 4 Απριλίου 2016, των Κοντσέρτων για βιολί αρ. 1 και αρ. 2 του Μπέλα Μπάρτοκ, από τον κορυφαίο βιολονίστα Φρανκ Πέτερ Τσίμμερμαν και την καλύτερη ορχήστρα νέων του κόσμου, την Ορχήστρα Νέων Γκούσταβ Μάλερ, υπό τη διεύθυνση του Ντάβιντ Άφκχαμ, βασικού μαέστρου της Εθνικής Ορχήστρας και Χορωδίας της Ισπανίας και ενός από τους πλέον καταξιωμένους Γερμανούς αρχιμουσικούς της νέας γενιάς.

CD cover: James Ehnes. Photo by Benjamin Ealovega
Στην εποχή μας, οι δημιουργίες του Μπάρτοκ έρχονται ξανά στο προσκήνιο, ίσως γιατί το ουμανιστικό μήνυμα της μουσικής του είναι επίκαιρο όσο ποτέ ή ίσως πάλι επειδή το νεωτεριστικό πνεύμα του άνοιξε δρόμους ελευθερίας στην τέχνη της σύνθεσης. Στα έργα του, η λαϊκή μουσική συνυπάρχει με την έντεχνη αλλά και με τον Μοντερνισμό. Ο Μπάρτοκ γεννήθηκε στη Ρουμανία, σπούδασε στη Σλοβακία, έζησε τα νεανικά του χρόνια στη Ρουμανία και την Ουκρανία και αυτοεξορίστηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες λόγω της πολιτικής του σύγκρουσης με το αυταρχικό καθεστώς της πατρίδας του αλλά και με τον εθνικοσοσιαλισμό του Χίτλερ.

Ο Μπέλα Μπάρτοκ έγραψε το Πρώτο Κοντσέρτο για βιολί μεταξύ των ετών 1907 και 1908. Το έργο δημοσιεύτηκε το 1959, μετά το θάνατο του συνθέτη, ενώ για πρώτη φορά παρουσιάστηκε στις 30 Μαΐου του 1958 στη Βασιλεία της Ελβετίας. Ο Μπάρτοκ είχε αφιερώσει το Κοντσέρτο στη διάσημη Ουγγαρέζα βιολονίστρια Στέφι Γκέγερ.

Το Δεύτερο Κοντσέρτο για βιολί του Μπέλα Μπάρτοκ γράφτηκε τριάντα χρόνια μετά το Πρώτο, κατόπιν παραγγελίας του Ούγγρου βιολονίστα και συνθέτη και φίλου του Μπάρτοκ, Ζόλταν Σέικεϊ, στον οποίο και αφιερώθηκε. Ο Μπάρτοκ συνέθεσε το Κοντσέρτο αυτό σε μια δύσκολη περίοδο της ζωής του κατά την οποία ανησυχούσε πολύ για την αυξανόμενη δύναμη του φασισμού. Η πρεμιέρα του έργου έγινε στο Άμστερνταμ, στις 23 Μαρτίου 1939, από την ορχήστρα Κοντσερτγκεμπάου υπό τη διεύθυνση του φημισμένου Ολλανδού μαέστρου Willem Mengelberg, και σολίστα τον Ζόλταν Σέικεϊ.

Το Κοντσέρτο για βιόλα είναι ένα από τα τελευταία έργα του Μπάρτοκ. Άρχισε να γράφεται τον Ιούλιο του 1945, όταν ο συνθέτης ζούσε στη Σάρανακ Λέικ, στη Νέα Υόρκη, κατόπιν παραγγελίας του σπουδαίου Σκοτσέζου βιολίστα William Primrose (1904-1982), ο οποίος γνώριζε ότι ο Μπάρτοκ μπορούσε να του προσφέρει ένα προκλητικά δύσκολο έργο για να το ερμηνεύσει. Υπάρχουν πολλές επιστολές μεταξύ του Μπάρτοκ και του Primrose, στις οποίες οι δύο άνδρες ανταλλάσσουν σκέψεις για το έργο. Σε μιαν επιστολή του, της 8ης Σεπτεμβρίου 1945, ο Μπάρτοκ ισχυρίζεται ότι έχει σχεδόν τελειώσει το Κοντσέρτο, καθώς το μόνο που είχε απομείνει ήταν η ενορχήστρωση. Η πραγματικότητα, ωστόσο, την οποία αποκάλυψαν τα σχέδια που βρέθηκαν μετά το θάνατο του Μπάρτοκ, στις 26 Σεπτεμβρίου 1945, δεν ήταν αυτή. Το έργο ολοκληρώθηκε το 1949, από τον Ούγγρο συνθέτη, βιολίστα και βιολονίστα, και στενό φίλο του Μπάρτοκ, Tibor Serly (1901-1978). Μια πρώτη αναθεώρηση έγινε το 1995, από τον γιο του Μπάρτοκ, Peter, και τον Αμερικανό βιολίστα Paul Neubauer. Το έργο αναθεωρήθηκε μιαν ακόμη φορά, το 2001, από τον διάσημο Ούγγρο βιολίστα και σπουδαίο δάσκαλο μουσικής, Csaba Erdélyi. Το Κοντσέρτο για βιόλα, του Μπέλα Μπάρτοκ, παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις 2 Δεκεμβρίου 1949, από τη Συμφωνική Ορχήστρα της Μινεάπολης υπό τη διεύθυνση του μεγάλου Ούγγρου μαέστρου Antal Doráti και με σολίστα τον William Primrose.



Τα Κοντσέρτα για βιολί αρ. 1 και αρ. 2, καθώς και το Κοντσέρτο για βιόλα, του Μπέλα Μπάρτοκ, ερμηνεύει ο διεθνούς φήμης Καναδός βιολονίστας James Ehnes (γενν. 1976). Τη Φιλαρμονική του BBC διευθύνει ο διακεκριμένος Ιταλός αρχιμουσικός Gianandrea Noseda. Η ηχογράφηση έγινε στο Στούντιο 7 του Νέου Ραδιομεγάρου* στο Μάντσεστερ, στις 8 Νοεμβρίου 2009 (Κοντσέρτο για βιολί αρ. 1), 1η Νοεμβρίου 2010 (Κοντσέρτο για βιολί αρ. 2) και 27 Φεβρουαρίου 2011 (Κοντσέρτο για βιόλα), και κυκλοφόρησε σε ψηφιακό δίσκο το 2011 από τη δισκογραφική εταιρεία Chandos Records.

* Το Νέο Ραδιομέγαρο ήταν κτήριο του BBC στη Βορειοδυτική Αγγλία, στην οδό Oxford Road στο κέντρο του Μάντσεστερ, όπου στεγάζονταν το BBC Μάντσεστερ, το BBC Βόρεια, το BBC Βορειοδυτικά και η Φιλαρμονική ορχήστρα του BBC. Το Νέο Ραδιομέγαρο εκκενώθηκε το Φθινόπωρο του 2011, όταν οι υπηρεσίες του BBC μεταφέρθηκαν στην περιοχή MediaCityUK, σε μία έκταση 200 στρεμμάτων στις όχθες του ποταμού Manchester Ship Canal στο Σάλφορντ και στο Τράφορντ. Το κτήριο του Νέου Ραδιομεγάρου έχει πλέον κατεδαφιστεί.



James Ehnes. Photo by Benjamin Ealovega
Béla Bartók's Violin Concerto No.1, Sz. 36, BB 48a, was written in the years 1907-1908, but only published in 1959, after the composer's death. It was premiered on 30 May 1958 in Basel, Switzerland.

Bartók composed the Violin Concerto No.2, Sz. 112, BB 117, thirty years after the Violin Concerto No.1, in a difficult stage of his life, when he was filled with serious concerns about the growing strength of fascism. He was of firm anti-fascist opinions, and therefore became the target of various attacks in pre-war Hungary. The work was premiered at the Concertgebouw, Amsterdam, on March 23, 1939, with Zoltán Székely on violin and Willem Mengelberg conducting the Concertgebouw Orchestra.

The Viola Concerto, Sz. 120, BB 128, was one of the last pieces written by Béla Bartók. He began composing the work while living in Saranac Lake, New York, in July 1945. The piece was commissioned by William Primrose, a respected violist who knew that Bartók could provide a challenging piece for him to perform. Primrose asked Bartók to write the concerto in the winter of 1944. There are several letters between them regarding the piece. In one, from September 8, 1945, Bartók claims that he is nearly done with it and only has the orchestration to complete. The sketches however show that this was not truly the case. When Bartók died, the piece was finished by his close friend Tibor Serly in 1949. A first revision was made by Bartók's son Peter and Paul Neubauer in 1995, and it was revised once more by Csaba Erdélyi. The concerto was premiered on December 2, 1949, by the Minneapolis Symphony Orchestra with Antal Doráti conducting and Primrose as violist.



Bartók wrote throughout his life for his own instrument, the piano, but he also composed repeatedly for string instruments, especially the violin, to which he could respond as one drawn out by the fascinating other. A violin sonata came near the beginning of his creative maturity, in 1903, and a viola concerto was his last project, more than four decades later. In between came other sonatas, two rhapsodies for violin and two concertos, not to mention his six string quartets. He also enjoyed giving recitals with violinists, especially with Hungarian artists of the spectacular generation a little younger than himself: Jelly d'Aranyi, Joseph Szigeti, Zoltán Székely.



Making this recording of Bartók's violin and viola concertos was a very special experience. Working with the BBC Philharmonic and my dear friend Gianandrea Noseda is always a great pleasure, and this is music that has been very close to my heart since childhood. These three concertos are among the most striking examples of Bartók's early, middle and late periods, each with its own unique beauties and challenges, and are among my very favourite pieces to perform. They are tremendously difficult, both musically and technically, but incredibly rewarding, each showing a very different side of one of the great musical voices of all time. I am extremely proud of this CD, and grateful to have had the opportunity to record these works with such fantastic collaborators. — James Ehnes, 2011



Béla Bartók (1881-1945)

1. Violin Concerto No.1, Sz. 36, BB 48a (1907-1908)

i. Andante sostenuto. Poco meno sostenuto – Tempo I
ii. Allegro giocoso. Meno allegro e rubato – Poco più sostenuto – Sostenuto molto – Tempo I – Vivo – Molto sostenuto – Sostenuto – Tempo I – Poco più agitato – Lento – Tempo I


2. Violin Concerto No.2, Sz. 112, BB 117 (1937-1938)

i. Allegro non troppo. Quasi tempo I – Tranquillo – Risoluto – Calmo – Sempre più lento – Vivace – Risoluto – Tempo I – Molto tranquillo – Tempo I – Molto tranquillo – Vivace – Meno vivo (quasi subito) – Più mosso – Tempo I – Mosso – Risoluto – Calmo – Risoluto – Calmo – Risoluto – Calmo – Più lento – Vivace – Più mosso – Tempo I – Vivace – Tempo I – Vivace
ii. Andante tranquillo. Un poco più andante – Un poco più tranquillo – Più mosso – Lento – Allegro scherzando – Comodo – Tempo I
iii. Allegro molto. Risoluto - Un poco meno mosso – Un poco sostenuto – Slentando – Meno mosso – Quasi lento – Ancora più lento – Risoluto – Più mosso – Meno mosso – Rubato – Assai lento, Mosso agitato – Molto tranquillo – Lento, allarg. – Tempo I – Risoluto – Tempo I – Mosso – Rubato – Tempo I – Risoluto


3. Viola Concerto, Sz 120, BB 128 (1945)

i. Moderato. Un poco meno mosso – Tempo I – Poco meno mosso – Tempo I – Un poco meno mosso – Tempo I – Più lento – Poco più mosso – Tempo I – Lento parlando – Moderato
ii. Adagio religioso. Tempo I – Allegretto
iii. Allegro vivace. Poco meno mosso – Tempo I


James Ehnes, violin & viola

BBC Philharmonic
Conductor: Gianandrea Noseda

Recording: Studio 7, New Broadcasting House, Manchester, 8 November 2009 (Violin Concerto No.2), 1 November 2010 (Violin Concerto No.1) and 27 February 2011 (Viola Concerto)

Chandos Records 2011

Cover: Photograph of James Ehnes by Benjamin Ealovega

(HD 1080p – Audio video)


James Ehnes. Photo by Benjamin Ealovega


















Gianandrea Noseda. Photo by Sussie Ahlburg


















BBC Philharmonic with Gianandrea Noseda. Photo by Jan Chlebik













Δείτε επίσης – See also

Béla Bartók: Violin Concerto No.2 – Elena Revich, MusicAeterna, Teodor Currentzis

Béla Bartók: Piano Concerto No.3 in E major – Annie Fischer, Laszlo Somogyi (Audio video) 

No comments:

Post a Comment