Sergei Redkin

Sergei Redkin
Sergei Redkin (b. 1991), pianist – Third Prize (XV International Tchaikovsky Competition, 2015)

Tuesday, October 28, 2014

Manolis Kalomiris: Song Cycles – Markella Hatziano, Steven Larson (Audio video)

Μανώλης Καλομοίρης / Manolis Kalomiris

















Μανώλης Καλομοίρης (14 Δεκεμβρίου 1883 - 3 Απριλίου 1962)
Manolis Kalomiris (December 14, 1883 - April 3, 1962)

132η επέτειος από τη γέννησή του / 132nd anniversary of his birth

Ο Μανώλης Καλομοίρης θεωρείται ο δημιουργός της Εθνικής Σχολής, καθώς επιδίωξε να συνθέσει λόγια μουσική με ελληνική ταυτότητα. Το δημοτικό τραγούδι και η ελληνική παράδοση, σε συνδυασμό με τις τεχνικές σύνθεσης της Δύσης, διαμόρφωσαν το ύφος του.

Γεννήθηκε στη Σμύρνη στις 14 Δεκεμβρίου 1883. Σπούδασε μουσική στη γενέτειρά του, την Κωνσταντινούπολη, την Αθήνα και τη Βιένη. Από το 1906 έως το 1910 έζησε στο Χάρκοβο της Ουκρανίας, όπου δίδαξε πιάνο στο Λύκειο Ομπολένσκι και γνώρισε από κοντά τη ρωσική εθνική σχολή.


Το 1908 πραγματοποιεί την πρώτη του εμφάνιση ως συνθέτης, σε μια ιστορική συναυλία στο Ωδείο Αθηνών στις 11 Ιουνίου. Το γραμμένο στη δημοτική γλώσσα πρόγραμμα της συναυλίας δημιουργεί αίσθηση και αναγνωρίζεται ως το μανιφέστο της Εθνικής Σχολής. Επηρεασμένος από το κίνημα της ρωσικής μουσικής σχολής, είναι υπέρμαχος μιας εθνικής μουσικής «βασισμένης από τη μια μεριά στη μουσική των αγνών μας τραγουδιών μα και στολισμένης από την άλλη με όλα τα τεχνικά μέσα που μας χάρισεν η αδιάκοπη εργασία των προοδευμένων στη μουσική λαών και πρώτα πρώτα των Γερμανών, Γάλλων, Ρώσων και Νορβηγών».


Ο Καλομοίρης συνδέθηκε με το κίνημα του δημοτικισμού, καθώς και με μεγάλες πνευματικές προσωπικότητες της εποχής του, όπως ο Κωστής Παλαμάς, ο Άγγελος Σικελιανός και ο Νίκος Καζαντζάκης. Η μουσική του Καλομοίρη ενσωματώνει πολλά βαγκνερικά στοιχεία (ατέρμονη μελωδία, εξαγγελτικά μοτίβα), αλλά και τη χρήση κλιμάκων του δημοτικού τραγουδιού, προσαρμοσμένων πάντοτε στο συγκερασμένο ευρωπαϊκό σύστημα. Το έργο του χαρακτηρίζεται από έντονη πληθωρικότητα και ενορχηστρωτικό όγκο. Υπήρξε πολυγραφότατος και συνέθεσε 222 έργα (ορχηστρική μουσική, όπερες, έργα για φωνή και ορχήστρα, κύκλους τραγουδιών και μουσική δωματίου). Υπήρξε εχθρικός προς την ιταλική όπερα και τους Ιόνιους συνθέτες, αλλά και στα σύγχρονα ρεύματα του εξπρεσιονισμού και της ατονικής μουσικής.


Σημαντικά έργα του θεωρούνται οι όπερες «Ο Πρωτομάστορας» (1915), αφιερωμένη στον Ελευθέριο Βενιζέλο, και το «Δαχτυλίδι της Μάνας» (1917), η «Συμφωνία της Λεβεντιάς» (1929), με την ενσωμάτωση Βυζαντινών Ύμνων, και ο κύκλος τραγουδιών «Μαγιοβότανα» (1912-1913) σε ποίηση Κωστή Παλαμά. Ο Μανώλης Καλομοίρης, πέρα από το συνθετικό του έργο, σφράγισε με την παρουσία του όλους του τομείς της μουσικής. Έγραψε μουσικοπαιδαγωγικά βιβλία, ίδρυσε το Ελληνικό Ωδείο και στη συνέχεια το Εθνικό Ωδείο, δημιούργησε δικό του μελοδραματικό θίασο ελλείψει κρατικής σκηνής, υπήρξε επιθεωρητής των στρατιωτικών μουσικών (τον απέλυσε το 1936 ο Μεταξάς, επειδή παραβρέθηκε στην κηδεία του Ελευθέριου Βενιζέλου), συνεισέφερε στην ίδρυση της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, έγραψε κριτικές και άρθρα σε εφημερίδες και αγωνίστηκε με σθένος για τα δικαιώματα των μουσικών. Στις 8 Ιουνίου 1946, με την αναγόρευσή του σε ακαδημαϊκό, έγινε ο πρώτος μουσικός που πέρασε την πόρτα της Ακαδημίας Αθηνών.


Ο Μανώλης Καλομοίρης έφυγε από τη ζωή στις 3 Απριλίου 1962, χωρίς να προλάβει να ακούσει το λυρικό του έργο «Κωνσταντίνος Παλαιολόγος» (1961), η πανελλήνια πρώτη του οποίου δόθηκε στις 12 Αυγούστου 1962 στο Ηρώδειο.


Τους κύκλους τραγουδιών του Μανώλη Καλομοίρη, «Βραδυνοί Θρύλοι» και «Πέρασες», σε ποίηση του Κωνσταντίνου Χατζόπουλου, ερμηνεύει η σπουδαία Ελληνίδα μεσόφωνος Μαρκέλλα Χατζιάνο. Στο πιάνο τη συνοδεύει ο Steven Larson.

Η Μαρκέλλα Χατζιάνο ερμηνεύει Καλομοίρη / Markella Hatziano sings Kalomiris













Manolis Kalomiris was the effective leader of the modern Greek National School of Music. His activities as composer, author, teacher, music critic and manager shaped Greek musical life to a considerable extent during the first half of the 20th century.

He started his musical education in Athens and Constantinople and completed it in Vienna between 1901 and 1906. After spending four years as a piano teacher in Kharkov (today in Ukraine, then part of Imperial Russia), he settled permanently in Athens, in autumn 1910. Founder two of the most important conservatories in Greece; cofounder of Union of Greek Composers, he served for a time as director of the National Opera (1945). He was the first musician to be elected member of the Athens Academy. His large output includes 3 symphonies, 5 operas and hundreds of songs. (The number of his works is quoted as 100 or as 220 depending on whether individual songs are counted as separate works or are grouped into song cycles.)

Music critic George Leotsakos has said about Kalomiris:

Consciously moving between Wagnerism, the 19th Century Russian School and Greek folklore, he attained especially in his orchestral scores, a style of his own. A polyphonic structure (sometimes over-rich) brilliantly and colourfully orchestrated, is driven forward with a healthy exuberance and an overwhelming sense of dramatic impact and melodic pathos, not unskillfully expanding folksong modes into chromatic structures.

At the turn of the millenium Kalomiris' music remains largely unknown outside Greece but at least two of his works, his Symphony No.1, "Leventia" and his opera "The Mother's Ring", are relatively well known in Greece.

In the nearly 40 years since his death Kalomiris' music has withstood the onslaught of various fashions of artistic modernism, populism and now cosmopolitanism. It has survived and will survive all of them because, despite its largely borrowed language, it has something unique and sincere to say. 

H. Politopoulos, December 1999



Manolis Kalomiris (1883-1962)

♪ Song Cycles


ΒΡΑΔΥΝΟΙ ΘΡΥΛΟΙ (1940-41)

1. Αφιέρωμα
2. Τα Καράβια
3. Το Τραγούδι της Αυγής
4. Ήρθες
5. Θλίψη
6. Έτρεμε ένα βράδυ
7. Το τραγούδι που κλαίει
8. Σπάζει η βροχή
9. Σε αγάπησα τόσο και με αγάπησες τόσο
10. Θαμπό ήρθε το βράδυ

*

11. Μπαλάντα No.1 για πιάνο
12. Νυχτερινό για πιάνο
13. Μπαλάντα No.3 για πιάνο

*

ΠΕΡΑΣΕΣ (1946)

14. Πέρασες
15. Στάθηκες ωχρή
16. Κ' έβλεπες τα ρόδα
17. Κ' έφυγες και πας
18. Και κακός αέρας
19. Στου βραδιού τη σιγή
20. Είχες όνειρο φτάσει
21. Και γελούσες ωχρά
22. Μα θάρθω μια μέρα
23. Σαν να ήταν ιτιά
24. Και κλαίω τώρα εγώ
25. Και είχες πει
26. Και πάντα προσμένω - Θάρθω να σε βρω

*

27. Η Κατάρα
28. Ο Ναός


Markella Hatziano, mezzo-soprano
Steven Larson, piano

2011

(HD 1080p - Audio video)

Πηγή για την εισαγωγή: sansimera.gr
Σημείωση: Σε όλους τους τίτλους των τραγουδιών έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του πρωτότυπου.

Πρώτη δημοσίευση: 28 Οκτωβρίου 2014 – First publication: October 28, 2014
Τελευταία ενημέρωση: 14 Δεκεμβρίου 2015 – Last update: December 14, 2015

Μαρκέλλα Χατζιάνο / Markella Hatziano


















Όταν ο Μανώλης Καλομοίρης μελοποιεί  Κωνσταντίνο Χατζόπουλο

ΚΥΚΛΟΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ: «ΒΡΑΔΥΝΟΙ ΘΡΥΛΟΙ» & «ΠΕΡΑΣΕΣ»

Οι δύο αυτοί κύκλοι  τραγουδιών («Βραδυνοί Θρύλοι» και «Πέρασες») του Μανώλη Καλομοίρη κατέχουν μιαν ιδιαίτερη θέση στο έργο του. Πρόκειται για τις μοναδικές σειρές ποιημάτων του Κωνσταντίνου Χατζόπουλου που επεξεργάστηκε ο Καλομοίρης. Όπως είναι γνωστό, η νεοελληνική ποίηση και οι λογοτεχνία γενικότερα αποτέλεσε για τον συνθέτη ένα από τα σημαντικότερα ερεθίσματα της έμπνευσής του και πολυάριθμοι είναι οι κύκλοι τραγουδιών, αλλά και οι άλλες συνθέσεις που βασίζονται σ' αυτήν. Όμως, οι περισσότερες από τις συνθέσεις αυτές βασίζονται κατά κύριο λόγο στην ποίηση του Κωστή Παλαμά, ο οποίος [...] υπήρξε για τον Καλομοίρη ένα από τα ινδάλματα και τους καθοριστικότερους παράγοντες για τη διαμόρφωση της καλλιτεχνικής του προσωπικότητας. Η ποίηση του Παλαμά, όπως και εκείνη πολλών άλλων ποιητών με τους οποίους καταπιάστηκε ο Καλομοίρης (όπως, π.χ. του Σικελιανού) χαρακτηρίζεται από ένα συγκεκριμένο ύφος, τόσο ως προς τη γλώσσα όσο και ως προς το περιεχόμενο. Το ύφος αυτό είναι κατά κανόνα εξωστρεφές, μεγαλόπρεπο και μεγαλόστομο, «σε μείζονα τρόπο» όπως κάποιοι μελετητές, υιοθετώντας μουσική ορολογία, σημειώνουν.

Η περίπτωση των ποιημάτων του Χατζόπουλου, όμως, είναι μια από τις λίγες φορές, που ο συνθέτης καταπιάνεται με ένα εντελώς διαφορετικό ύφος ποίησης. Ο Κωνσταντίνος Χατζόπουλος έχει τοποθετηθεί από τους ειδικούς της λογοτεχνίας στη χορεία των συμβολιστών ποιητών, που χαρακτηρίζονται από ένα τόνο απαισιόδοξο, σκοτεινό, και μια διάθεση παραίτησης από τη ζωή και τις χαρές της. Το χαρακτηριστικό του είναι μια ακραία εσωστρεφής διάθεση, που αγγίζει τα όρια του εσωτερικού μονολόγου. Αντίθετα από τον πλούσιο λεκτικό χείμαρρο και την ευρηματικότητα του γλωσσοπλάστη Παλαμά, η τεχνική του Χατζόπουλου μεταχειρίζεται πολύ λίγες λέξεις, που επαναλαμβάνονται και αλλάζουν διαρκώς έννοιες και αποχρώσεις ανάλογα με το περιβάλλον που βρίσκονται και την εξέλιξη του ποιήματος. Και αντίθετα προς τον πλούτο των πτυχών της ανθρώπινης ζωής με τις οποίες καταπιάνεται ο Παλαμάς, ο Χατζόπουλος περιορίζει τη θεματολογία του στα μοτίβα του αποτυχημένου, του απογοητευμένου ή του παρωχημένου έρωτα και των μελαγχολικών νοσταλγικών ή και αυτοκαταστροφικών συναισθημάτων που προέρχονται απ' αυτόν. Τα θέματα όμως αυτά δεν διατυπώνονται καθαρά, αλλά απλώς υποβάλλονται, διαχέονται μέσα από ακαθόριστες εικόνες και ήπιες, σχεδόν ουδέτερες λέξεις.

Οι δύο προκείμενοι κύκλοι τραγουδιών του Καλομοίρη αντλούν το κείμενό τους από την ίδια συλλογή ποιημάτων του Χατζόπουλου, με τον γενικό τίτλο «Βραδυνοί Θρύλοι», ένα υποσύνολο της οποίας είναι η σειρά «Πέρασες», που αποτελεί τον δεύτερο κύκλο του Καλομοίρη. Η συλλογή εκδόθηκε από τον Χατζόπουλο το 1920, λίγους μήνες προ του θανάτου του ποιητή, που επήλθε την ίδια εκείνη χρονιά. Το γεγονός δεν πρέπει να άφησε ανεπηρέαστο τον Καλομοίρη, που είδε στη συλλογή αυτή, που χαρακτηρίζεται από θολή και ομιχλώδη ατμόσφαιρα και εξαιρετικά απαισιόδοξη διάθεση, και που ακολουθήθηκε από τον θάνατο του ποιητή, ένα μήνυμα της μοίρας.

Και οι δύο κύκλοι κατατάσσονται χρονικά και υφολογικά στην περίοδο της δεκαετίας του 1940 και είναι επηρεασμένοι από το γενικότερο κλίμα του Πολέμου, της Κατοχής, της Αντίστασης αλλά και των έντονων πολιτικών παθών που ακολούθησαν. Είναι η εποχή που ο συνθέτης μελοποιεί περισσότερη ελληνική ποίηση από οποιαδήποτε άλλη περίοδο της σταδιοδρομίας του, καταπιάνεται όμως επίσης και με μεγάλα συμφωνικά έργα και όπερες, πολλά από τα οποία έχουν ως κεντρική ιδέα ή κίνητρο της σύνθεσής τους το θέμα της ηρωικής αντίστασης ενάντια στον κατακτητή.

Ο πρώτος κύκλος, «Βραδυνοί Θρύλοι», γράφτηκε από τον Καλομοίρη τους τελευταίους μήνες του 1940, εκδόθηκε από τον Οίκο «Κωνσταντινίδη» και επεξεργάζεται δέκα ποιήματα του Χατζόπουλου, στα οποία ο συνθέτης προτάσσει ένα δικό του, με τίτλο «Αφιέρωμα (σε κείνην που δεν τα τραγούδησε)». Είναι το μόνο από τα τραγούδια αυτού του κύκλου που δεν φέρει ιδιόχειρη ημερομηνία σύνθεσης (γράφτηκε όμως τον Φεβρουάριο του 1941), αφού όλα τα άλλα χρονολογούνται επακριβώς από το συνθέτη, με ημερομηνία και έτος, ξεκινώντας από τις 29 του Σταυρού (Σεπτεμβρίου) 1940 για το πρώτο και 31 του Χριστού (Δεκεμβρίου) 1940 - 1η τ' Άη Βασίλη (Ιανουαρίου) 1941. Άρα όλα τοποθετούνται στο τελευταίο τρίμηνο του 1940, της πρωτοχρονιάς του 1941 συμπεριλαμβανομένης, και η σύνθεσή του ξεκίνησε ένα μήνα πριν την ιταλική εισβολή της 28ης Οκτωβρίου 1940 και ολοκληρώθηκε διαρκούντος ακόμη του ελληνοϊταλικού πολέμου στα βουνά της Αλβανίας. Αν κρίνει κανείς μόνο από το ύφος των τραγουδιών αυτών, θα 'λεγε ότι ο Καλομοίρης παρατηρεί μόνο εξ αποστάσεως τα σημαντικά γεγονότα που διαδραματίζονται στη διάρκεια των μηνών αυτών, χωρίς να τον επηρεάζουν καίρια. Αυτό όμως δεν είναι αλήθεια, αφού η επιλογή των ποιημάτων αυτών από τον Καλομοίρη έχει άλλο κίνητρο, και συγκεκριμένα τον ανεκπλήρωτο έρωτά του για μια νεαρή τραγουδίστρια και τα μελαγχολικά συναισθήματα που προέκυψαν από αυτόν. Περισσότερο ίσως από πολλούς άλλους κύκλους τραγουδιών, η σειρά αυτή των συνθέσεων χαρακτηρίζονται από ένα ενιαίο ύφος, που καθορίζεται βέβαια από το ίδιο το κείμενο. Πράγματι, όλα τα τραγούδια κινούνται σε μια μέτρια ή σχετικά αργή κίνηση, χωρίς όμως ακρότητες προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, με τα περισσότερα να φέρουν την οδηγία Moderato (μέτρια), Lento (αργά), ή Andantino (σε ρυθμό βαδίσματος). Εξαίρεση αποτελούν δύο τραγούδια με επιγραφή Agitato (με ανήσυχη ενέργεια), το «Έτρεμε ένα βράδυ» και το «Σε αγάπησα τόσο», τραγούδια που εκφράζουν σπαραγμό και απελπισία. Η τεχνική σύνθεσης της μελοποίησης των τραγουδιών είναι μη στροφική, δεν ακολουθεί δηλαδή την ποιητική φόρμα αλλά περισσότερο το περιεχόμενο του λόγου και το κλίμα και την ατμόσφαιρα που αυτό δημιουργεί. Η συνοδεία του πιάνου τονίζει και υπογραμμίζει το απαισιόδοξο συναισθηματικό περιεχόμενο της ποίησης και χρησιμεύει για να υπενθυμίσει στον ακροατή ανάλογες εμπειρίες και να του διεγείρει ανάλογα συναισθήματα. Ταυτόχρονα όμως «ζωγραφίζει» με ήχους διάφορες εικόνες από αυτές που περιγράφονται, ή, καλύτερα, υποβάλλονται, στο κείμενο. Η μελωδική γραμμή του τραγουδιού είναι ελεύθερη, ευκίνητη, ρέει αβίαστα και φυσιολογικά, βοηθώντας να δημιουργηθεί μια από τις ευτυχέστερες συνθετικές στιγμές του Καλομοίρη στον τομέα του τραγουδιού με συνοδεία πιάνου. 

[...] Μουσικές μινιατούρες είναι και τα τραγούδια του κύκλου «Πέρασες» του ίδιου ποιητή, που μελοποιούν μιαν ακόμη σειρά ποιημάτων από την ίδια ποιητική συλλογή. Η σειρά αυτή, περισσότερο ακόμη από την προηγούμενη, δίνει την εντύπωση όχι πολλών, αλλά ενός μόνο ποιήματος σε συνεχή λόγο, και με συνέχεια συναισθηματικού περιεχομένου. Με ανάλογο τρόπο τα αντιμετωπίζει και ο Καλομοίρης, που δημιουργεί σύντομες συνθέσεις πάνω στα ολιγόστιχα και ολιγόλογα αυτά ποιήματα. Κάθε μια από τις συνθέσεις αυτές δείχνουν να είναι δημιουργήματα στιγμιαίας έμπνευσης μιας μόνο ημέρας, εκείνης που αναγράφεται στο τέλος κάθε τραγουδιού ως ημερομηνία σύνθεσης. Περισσότερο ακόμη και από τους «Βραδυνούς Θρύλους», τα τραγούδια αυτά δίνουν την εντύπωση μιας σύντομης κι ενιαίας ιδέας, που αποτυπώθηκε στο χαρτί μέσα σε λίγα μόνο λεπτά και την οποία ο συνθέτης δεν θέλησε να «νοθεύσει» με το να καταπιαστεί πάλι μαζί της σε μεταγενέστερη στιγμή, παρά την άφησε να στέκει έτσι, όπως την πρώτη στιγμή την εμπνεύστηκε. Όπως γνωρίζουμε, δεν είναι αυτή μια πάγια τακτική του Καλομοίρη, ο οποίος, συνήθως επανερχόταν πολλές φορές για να επανεξετάσει, να τροποποιήσει και να βελτιώσει τα έργα του (γι' αυτό και για τα περισσότερα υπάρχουν πολλές ημερομηνίες σύνθεσης και επεξεργασίας). Αυτό δίνει στον κύκλο μια αμεσότητα έκφρασης νεανική, που δύσκολα θα μπορούσαμε να φανταστούμε από άλλο συνθέτη αυτής της ηλικίας. Το ύφος και η τεχνική σύνθεσης δεν διαφέρουν από όσα σημειώσαμε παραπάνω για τους «Βραδυνούς Θρύλους», αφού κι εδώ έχουμε τραγούδια σε μέτρια ή αργή κίνηση, με λίγες εξαιρέσεις, και ελεύθερη γραμμή τόσο της μελωδίας του τραγουδιστή όσο και της πιανιστικής συνοδείας.

Η σύνθεση του κύκλου «Πέρασες» έγινε τους μήνες Οκτώβριο και Νοέμβριο του 1946, με εξαίρεση του πρώτο τραγούδι, που φέρει ημερομηνία 7 Τ' Αη-Δημήτρη (Οκτωβρίου) 1942. Τα τραγούδια, που είναι αφιερωμένα στην Νίνα Αραβαντινού, εκδόθηκαν από τον «Οίκο Γαϊτάνου» το 1950.

Νίκος Μαλιάρας (2011)

Μανώλης Καλομοίρης / Manolis Kalomiris











See also

Μαρκέλλα Χατζιάνο – Αποκλειστική Συνέντευξη / Markella Hatziano – Exclusive interview, in Greek

Giuseppe Verdi: Messa da Requiem – Michèle Crider, Markella Hatziano, Gabriel Sadé, Robert Lloyd, London Symphony Chorus & Orcherstra, Richard Hickox (Audio video)

Maurice Ravel: Shéhérazade – Markella Hatziano, Steven Larson (Audio video)

Franz Liszt: Songs – Markella Hatziano, Steven Larson (Audio video)

No comments:

Post a Comment