Lukas Geniušas

Lukas Geniušas
Lukas Geniušas (b. 1990), pianist – Second Prize (XV International Tchaikovsky Competition, 2015)

Friday, December 05, 2014

Wolfgang Amadeus Mozart: Symphony No.41 in C major "Jupiter" – Lorin Maazel

227 χρόνια από την ολοκλήρωση της 41ης Συμφωνίας του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ

227 years from the completion of the 41st Symphony by Wolfgang Amadeus Mozart

Posthumous portrait of Wolfgang Amadeus Mozart by Barbara Kraft, 1819
Μεταθανάτιο πορτρέτο του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ από τη Barbara Kraft, 1819


































Από τις δημοφιλέστερες συνθέσεις του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ, το τελευταίο και πιο μεγάλο σε διάρκεια και πολυπλοκότερο συμφωνικό έργο του, είναι η Συμφωνία αρ. 41 σε Ντο μείζονα, Κ.551, γνωστή ως Συμφωνία του Διός [ονομασία που δεν οφείλεται στον συνθέτη, αλλά στον Γερμανό μουσικό και διοργανωτή συναυλιών Γιόχαν Πέτερ Σάλομον (1745-1815), ο οποίος πίστευε ότι το έργο αυτό του Μότσαρτ ανέδιδε ένα αυτοκρατορικό συναίσθημα που ταίριαζε με τον Δία, τον «πατέρα των θεών και των ανθρώπων»].

Η Συμφωνία ολοκληρώθηκε στις 10 Αυγούστου 1788, σε μία ιδιαίτερα παραγωγική περίοδο του συνθέτη, καθώς ήταν πνιγμένος στα χρέη και είχε όσο τίποτα ανάγκη τα χρήματα. Μέσα σε ένα τρίμηνο σχεδόν (Ιούνιος - Αύγουστος του 1788), έγραψε τρεις Συμφωνίες (την 39η, την 40ή και την 41η), δύο Τρίο για πιάνο (σε Μι μείζονα, K.542 και σε Ντο μείζονα, K.548), τη Σονάτα για πιάνο αρ. 16 "Facile", K.545, και μία σονατίνα για βιολί.

Η πρεμιέρα της Συμφωνίας αρ. 41 δόθηκε αρκετά χρόνια μετά το θάνατο του Μότσαρτ, στις 20 Οκτωβρίου 1819, στο Εδιμβούργο. Στο πρόγραμμα αυτής της συναυλίας εμφανίσθηκε για πρώτη φορά και ο υπότιτλος του έργου: «Συμφωνία του Διός». Η Συμφωνία είναι ενορχηστρωμένη για φλάουτο, δύο όμποε, δύο φαγκότα, δύο κόρνα, δύο τρομπέτες, τύμπανα και έγχορδα.



Τη Συμφωνική Ορχήστρα της Γαλικίας διευθύνει ο μεγάλος αρχιμουσικός Λόριν Μάαζελ (1930-2014).



Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791)

♪ Symphony No.41 in C major "Jupiter", K.551 (1788)


i. Allergo vivace

ii. Andante cantabile
iii. Menuetto e trio – Allegretto
iv. Molto allegro

Orquesta Sinfónica de Galicia
Μουσική διεύθυνση (Conductor): Lorin Maazel

Palacio de la Ópera, A Coruña, May 17, 2012 (17 Μαΐου 2012)


(HD 1080p)


Πρώτη δημοσίευση: 5 Δεκεμβρίου 2014 – First publication: December 5, 2014
Τελευταία ενημέρωση: 10 Αυγούστου 2015 – Last update: August 10, 2015

Orquesta Sinfónica de Galicia, Lorin Maazel













Όσο μελετάει κανείς τις μεγάλες μορφές της Μουσικής, τόσο πιο εκστατικός στέκεται μπροστά στο θαύμα αυτό που λέγεται Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ, που ούτε ξεπεράστηκε, ούτε μπορεί να ξεπεραστεί ποτέ. Υπάρχουν σίγουρα και άλλοι πολλοί μεγάλοι μουσικοί, που αποσπούν το θαυμασμό μας, αλλά κανένας δεν μπόρεσε να αγκαλιάσει τη μουσική στο σύνολο της, έτσι όπως ο Μότσαρτ. Κανένας δεν μπόρεσε να τα αγγίξει όλα και να τα φέρει όλα στην ίδια τελειότητα, να ασχοληθεί με όλα τα είδη της μουσικής, χωρίς να μπορεί κανείς να πει ότι εδώ ή εκεί υστέρησε, ότι εδώ ή εκεί πέτυχε περισσότερο. Παντού είναι διάχυτη η μεγαλοφυΐα του.

Είναι γενικώς σύνηθες ακόμη και σήμερα να θεωρείται ο Μότσαρτ ένας τυπικός εκπρόσωπος του Ροκοκό (στις οπτικές τέχνες ο όρος εφαρμόζεται στο λεπτό, διασκεδαστικό στυλ. Η μουσική εφαρμογή αφορά στη διακοσμητική τεχνοτροπία). Βέβαια, η χάρη, η κομψότητα, το φως και η ιλαρότητα της μουσικής του, καθιστούν ευεξήγητη μια τέτοια ερμηνεία, ιδίως όταν το έργο του εξετάζεται υπό το πρίσμα της εποχής μας. Oι σύγχρονοί του όμως σκέπτονταν ουσιωδώς διαφορετικά για αυτόν. Τους φαινόταν συχνά δυσνόητος, βαθυστόχαστος, υπερβολικά εξεζητημένος και πολύπλοκος. Όσο παράδοξες και αν βρίσκουμε σήμερα αυτές τις κρίσεις τους, μας δείχνουν εν πάση περιπτώσει ότι διέκριναν το νεωτεριστικό και το ασυνήθιστο στη μουσική του και ουδόλως έβλεπαν στο πρόσωπό του τον εκπρόσωπο της μουσικής του Ροκοκό που έπλασαν αργότερα οι μεταγενέστεροι από αυτόν.

Και πράγματι, η ιδιαιτερότητα της τέχνης του δεν αντανακλά τον πνευματικό κόσμο του Ροκοκό, αλλά τα νέα ριζοσπαστικά στοιχεία, ενάντια στα οποία η εποχή του αντιδρούσε με αποστροφή. Ως άνθρωπος ο Μότσαρτ, με τις σκέψεις και τα αισθήματά του, έστεκε πλησιέστερα στην καινοτομία. Όχι βέβαια στην πολιτική επανάσταση που συμπίπτει με τα τελευταία χρόνια της ζωής του (και με την οποία δεν είχε καμία σχέση), αλλά την επανάσταση των κοινωνικών φρονημάτων, των αντιλήψεων, η οποία προμήνυε τις μεγάλες κοινωνικές μεταβολές που συντελέστηκαν στο πεδίο της ευρωπαϊκής πνευματικής ζωής. Μια επανάσταση που βρήκε την αποφασιστική της ηχώ, προπάντων, στους δημιουργικούς ανθρώπους αυτής της εποχής.

Ας μη λησμονούμε άλλωστε ότι ο Μότσαρτ ήταν ο πρώτος μεταξύ των μουσικών που σε όλη του τη ζωή αγωνίστηκε για τη διαφύλαξη της προσωπικής του ελευθερίας. Ο πρώτος που έκανε την τέχνη του απεικόνισμα της προσωπικότητάς του και των ιδανικών του. Σε κανέναν καλλιτέχνη της εποχής του δεν βλέπουμε τόσο παραδειγματικά εκπληρωμένο το αξίωμα του Ζαν-Ζακ Ρουσσώ «Επιστροφή στη Φύση», όπως στον Μότσαρτ, γιατί αυτή η ιδέα, που κατά βάθος σημαίνει «επιστροφή στον άνθρωπο, στην ανθρώπινη φύση», κυριαρχεί σε όλη τη ζωή και τη δημιουργία του.

Όλες οι διενέξεις της ζωής του, είναι διενέξεις μεταξύ συμβατικής αφυσικότητας και αναγκών του ανθρώπου ως φυσικής οντότητας και όλες λύνονται με γνώμονα των άνθρωπο και τις ανάγκες του. Μεγαλωμένος στους αυστηρούς τόπους μιας ιερατικής αυλής, στην οποία υπηρετούσε ο πατέρας του, αλλά και ο ίδιος ως υπάλληλος, σπάει τούτα τα δεσμά, όταν αισθάνεται την ανάγκη για αυτό από φυσική επιθυμία για απελευθέρωση. Παντρεύεται, παρά την πατρική θέληση, στην οποία αντιτίθεται γιατί του το υπαγόρευσε η ελεύθερη επιθυμία του. Φιλοδοξία για θέσεις και τίτλους και κάθε είδους αυλοκολακείες (συνηθισμένη συμπεριφορά στους καλλιτέχνες της εποχής του) δεν έχει. Είναι πιστός καθολικός, αλλά και ένας σκεπτικιστής κριτής των διδαχών του κλήρου.

Ό,τι γνωρίζουμε από επιστολές του, από προφορικές του δηλώσεις και από πράξεις και συμπεριφορές, μας δείχνουν έναν άνθρωπο αβίαστης φυσικότητας λόγου, σκέψης και έργου. Δεν έχει τίποτα ψεύτικο και προσποιητό. Αποτελεί μια τέλεια ταύτιση φυσικού και κοινωνικού ανθρώπου. Από αυτή την ταύτιση και μόνο εξηγείται το εκπληκτικά πρόωρο φανέρωμα της μουσικής του ιδιοφυΐας (μοναδικό στη μουσική ιστορία), αλλά και η ευκολία με την οποία δημιουργούσε. Σε αυτήν την ταύτιση οφείλεται και το γεγονός ότι έδρεψε θριάμβους όσο κανένας μουσικός της εποχής του, αλλά και το ότι πολεμήθηκε πάρα πολύ. Καθώς αντιμετώπιζε τον κοινωνικό του περίγυρο με τη φυσικότητα ενός παιδιού, δεν μπορούσε να συμβιβαστεί με τις επιταγές του, όσο θα απαιτούσε μια περίλαμπρη καριέρα. Με την αδιόρθωτη αισιοδοξία του, πίστευε ότι θα μπορούσε να ζήσει ως ανεξάρτητος καλλιτέχνης. Ήταν μία αυταπάτη, αφού με την πάροδο των χρόνων το ενδιαφέρον των ανθρώπων είχε μετριαστεί αισθητά και δεν του προσφερόταν εργασία. Παρ' όλα αυτά, το παιδί-θαύμα έγινε ένας ώριμος καλλιτέχνης που τράβηξε τον δικό του δρόμο, αδιαφορώντας για τις κυρίαρχες συνήθειες και αντιλήψεις και υπάκουε μόνο στη φωνή της ιδιοφυΐας του.

Η κατάσταση της ζωής του γινόταν όλο και πιο στενάχωρη. Από χρόνο σε χρόνο απομονωνόταν όλο και περισσότερο. Ο κόσμος δεν έδινε σημασία στην ελευθερία του. Ήταν ένας διάσημος πιανίστας, αλλά υπήρχαν άλλοι περισσότερο προτιμώμενοι από αυτόν. Ήταν ένας διακεκριμένος συνθέτης, υπήρχαν όμως άλλοι δημοφιλέστεροι. Δεν πρέπει λοιπόν να απορούμε για τη σχεδόν χρόνια αθλιότητα της ζωής του. Είχε χρήματα; Τα σκόρπιζε και με τα δυο χέρια και είχε πάντα αφορμές για έξοδα γιατί αγαπούσε τη ζωή. Δεν ήταν άσωτος και ακόλαστος, όπως κατά καιρούς ελέχθη, αλλά απείχε πολύ από το να είναι σεμνότυφος. Γνώριζε τις μεγάλες αξίες, αλλά δεν περιφρονούσε και τα μικροπράγματα της ζωής.

Για όλα τα παραπάνω, συγκρουόταν με  όλους αυτούς που δεν αναγνώριζαν το ηθικό δικαίωμα της αυτοδιάθεσης. Έβλεπε τον κόσμο μέσα από το πρίσμα των αισθημάτων του τα οποία αποτελούσαν και την κύρια πηγή της δημιουργίας του.

Μετά το θάνατο του, η ανθρωπότητα μετέβαλε τη στάση που είχε κρατήσει απέναντί του όσο ζούσε, σε απέραντο θαυμασμό. Τα αίτια που κατέστησαν δυνατή αυτή την παγκόσμια αναγνώριση, δεν πρέπει να αναζητηθούν μονάχα στα καθαρά φορμαλιστικά χαρακτηριστικά της τέχνης του: στη χάρη, τη συμμετρία, τη διαύγεια, σε αυτά που ονομάζουμε «όμορφα» της μουσικής του Μότσαρτ. Το φαινόμενο Μότσαρτ εξηγείται κυρίως από τον μοναδικό συνδυασμό πνεύματος και φύσης, που δίνει στη μουσική του την ανώτερη πνοή, το μέτρο, την ακατάβλητη ζωτικότητα, τη φρεσκάδα και προπάντων την ευθυμία. Μια ευθυμία που είναι γεμάτη μεγαλοφυΐα, κάτι το άυλο, το μαγευτικό. Ο Μότσαρτ που ως παιδί είχε την ψυχή του ολοκληρωμένου καλλιτέχνη, διατήρησε και ως καλλιτέχνης την ψυχή του αιώνιου παιδιού.

Πηγή: Περιοδικό «Μουσική Κίνηση», τεύχος 87



Δείτε επίσης – See also

Richard Strauss: Le bourgeois gentilhomme – Lorin Maazel (Audio video)

Richard Strauss: Also sprach Zarathustra – Lorin Maazel (Audio video)

Richard Strauss: Symphonia Domestica – Lorin Maazel (Audio video)

Richard Strauss: An Alpine Symphony – Lorin Maazel (Audio video)

Gustav Mahler: Symphony No.1 in D major "Titan" – Lorin Maazel

1 comment: