George Li

George Li
George Li (b. 1995), pianist – Second Prize (XV International Tchaikovsky Competition, 2015)

Wednesday, March 25, 2015

Nikos Skalkottas: The Sea (Ballet Suite) – Iceland Symphony Orchestra, Byron Fidetzis (Audio video)

Ο Νίκος Σκαλκώτας μπροστά
από τον Λευκό Πύργο της Θεσσαλονίκης
Παρ' όλο που, στον πρόλογο της παρτιτούρας, έχουμε μια σίγουρη ημερομηνία για το έργο αυτό (29-6-1949), το ίδιο το έργο, υπό τον τίτλο «Η Ελληνική θάλασσα – "La mer grecque", musique de ballet» – φιγουράρει στον κατάλογο Μερλιέ ως έργο του 1948. Συνεπώς, και στην περίπτωση της Θάλασσας, έχουμε ένα έργο του 1948, που ενορχηστρώνεται το 1949.

Η Θάλασσα πραγματώνει σε «μεγάλη μορφή» αυτό που οι 4 Εικόνες εισάγουν σε «συγκρατημένη». Ολοκληρώνει ένα πλάνο πλήρους φυσικής και μεταφυσικής πραγματείας του θέματος. Το έργο, σε 11 μέρη, χωρίζεται, κατά βάσιν, σε δύο μεγάλους κύκλους: έναν φυσικό (Χορός των κυμάτων, Τράτα, Τα μικρά ψαράκια, Τα δελφίνια – 3ο, 4ο, 5ο και 6ο μέρος αντιστοίχως), και έναν υπερφυσικό (η Προετοιμασία της Γοργόνας, ο Χορός της Γοργόνας, η Ιστορία του Μεγαλέξανδρου – 8ο, 9ο και 10ο μέρος). Ο όρος «θαλασσινός κόσμος», που χρησιμοποιεί ο Σκαλκώτας στον πρόλογο, περιλαμβάνει τόσο τον φυσικό κόσμο (ανθρώπους, ψάρια, κύματα), όσο και τον υπερφυσικό (η Γοργόνα, άλλα όντα, και ο Μεγαλέξανδρος). Το 2ο μέρος, το Παιδί της θάλασσας, μας παρουσιάζει τον βασικό χαρακτήρα του έργου. Τρία μέρη, η Εισαγωγή (1ο μέρος), το Νυχτερινό (7ο μέρος) και το Φινάλε (11ο μέρος), δίνουν την ίδια τη φυσιογνωμία της θάλασσας, σε όλο το μεταφυσικό της βάθος.

Η ίδια η μεταφυσική της θάλασσας προσεγγίζεται μέσα από «μια αμφίβολη τρικυμία σε βαθύ αίσθημα, βαθιά νοσταλγία», «σαν μια λύπη θανάτου», μια «μεγάλη λύπη και χαρά», τη «λύπη του θανάτου που σαν επωδό του τραγουδιού της σκορπίζει η θάλασσα». Δεν θα διστάζαμε να μιλήσουμε για μια βαγκνερική μεταφυσική, αν δεν γνωρίζαμε ότι ο όρος «χαρμολύπη» είναι μια κατηγορία της μοναχικής φιλολογίας της Ορθόδοξης παράδοσης.

Το 1ο μέρος του έργου, η Εισαγωγή, δομείται όπως πολλές από τις σκαλκωτικές ορχηστρικές εισαγωγές: αργό – γρήγορο. Το αργό μέρος εισάγει το κύριο θέμα, το γρήγορο το χορευτικό στοιχείο, με ένα θέμα που εμφανίζει μεγάλη συγγένεια με το θέμα του αργού.

Το 2ο μέρος, το Παιδί της θάλασσας, είναι ένα σύντομο και σε χαμηλούς τόνους πορτρέτο του ναύτη, που πάει να κοιμηθεί. Το ενδιάμεσο θέμα του μέρους αυτού, είναι η προσευχή του θαλασσινού.

Το 3ο μέρος, ο Χορός των κυμάτων, είναι μια θύελλα, μια «τρικυμία, όπου η θάλασσα οργιάζει και τα κύματα χορεύουν μέσα σε μία σκοτεινή νύχτα». Το πρώτο θέμα του μέρους αυτού προέρχεται, επίσης, από το θέμα της Εισαγωγής.

Το 4ο μέρος, η Τράτα, είναι ένα «εργατικό τραγούδι», το τραγούδι των τρατάρηδων. Δομημένο πάνω σε συνοδεία που φανερά αποδίδει τον ρυθμό της δουλειάς των ψαράδων (λ.χ. που τραβάνε τα δύχτυα), το μέρος αυτό έχει μια μελωδία σε «μεγάλη γραμμή» που εισάγεται στο αγγλικό κόρνο, αναπτύσσεται, και επανέρχεται σε ένα μεγαλειώδες ορχηστρικό τούττι (όπου ο Σκαλκώτας χρησιμοποιεί, για μοναδική φορά μέσα στο έργο, και την τσελέστα). Η ομορφιά του μέρους αυτού είναι προφητική: η μελωδία του προλέγει άπειρα θέματα «λαϊκής» εμπνεύσεως της μουσικής των Μ. Θεοδωράκη και Μ. Χατζιδάκι.

Με το 5ο μέρος, τα Μικρά ψαράκια, ο Σκαλκώτας γράφει ένα κομμάτι «μπαλετίστικο», στην παράδοση του Τσαϊκόφσκι (Χορός των μικρών κύκνων).

Το 6ο μέρος, τα Δελφίνια, επαναφέρει το θέμα του «λαϊκού στοιχείου» ως στοιχείου «φαντασμαγορικού».

Το 7ο μέρος, Νυχτερινό, κομμάτι περισυλλογής, αναπτύσσει ελεύθερα μια παραλλαγή του βασικού θέματος της Εισαγωγής.

Το 8ο μέρος, η Προετοιμασία της Γοργόνας, αναπτύσσεται εξ ολοκλήρου στα πνευστά, ενώ τα έγχορδα (χωρίς τη χρήση βιολιών) και τα κρουστά (τύμπανα, μεγάλη κάσα και γκονγκ) συγχωνεύονται με τα φαγκότα και την τούμπα σε ένα ορχηστρικό φόντο. Η ιδιοτυπία της θαυμάσιας αυτής μουσικής, την οποία ο Σκαλκώτας επισημαίνει ιδιαίτερα στον πρόλογο της Θάλασσας, παραπέμπει σαφώς σε πρότυπα μουσικής για τον κινηματογράφο – χολυγουντιανής υπερπαραγωγής.

Στο 9ο μέρος, η Γοργόνα «νομίζοντας πως χορεύει μπρος στον αδελφό της, τον Μεγαλέξανδρο, χορεύει έναν οργιαστικό χορό». Πρόκειται για ένα bacchanale, που θυμίζει κάπως το αντίστοιχο του Σαιν-Σανς, από το Σαμψών και Δαλιδά.

Ανάμεσα στο 9ο μέρος και στο 10ο, σύμφωνα με το σενάριο του συνθέτη, παρεμβάλλεται ένα σκηνικό επεισόδιο – χωρίς μουσική: «Το πλήθος ρωτάει: Ζει ο Μεγαλέξανδρος; Ζει! απαντούν από μακριά» (δεν περιλαμβάνεται στο CD). Το επεισόδιο αυτό εισάγει το 10ο μέρος του έργου, το Παραμύθι του Μεγαλέξανδρου: μια εκστατική μουσική θρύλου, που η ομορφιά της θυμίζει, κάπως, το Πουλί της Φωτιάς του Στραβίνσκι.

Το 11ο μέρος, ο Ύμνος στη Θάλασσα, στηρίζεται σε ένα νέο θέμα, ένα κοράλ, ενώ το κύριο θέμα της θάλασσας μεταπίπτει σε δεύτερο θέμα, και δέχεται πλούσια ανάπτυξη. Αξιοσημείωτο είναι πώς το κοράλ, στην επεξεργασία του, μετατρέπεται σε σόλο του βιολοντσέλου. Όσον αφορά το φινάλε της Θάλασσας, θα μπορούσαμε να θυμηθούμε τα βαγκνερικά φινάλε από τον Ιπτάμενο Ολλανδό, μέχρι το Λυκόφως των Θεών.

Κωστής Δεμερτζής 2005

Βύρων Φιδετζής

















Τη Συμφωνική Ορχήστρα της Ισλανδίας διευθύνει ο Βύρων Φιδετζής. Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2003 στο Πολιτιστικό Κέντρο «Χασκολάμπιο», στο Ρέικιαβικ της Ισλανδίας,  για τη σουηδική εταιρία BIS Records.


[Το βίντεο αφαιρέθηκε για λόγους «πνευματικών δικαιωμάτων» – The video was removed for "copyright reasons"]

Nikos Skalkottas (1904-1949)


♪ The Sea – Ballet Suite (1948-1949)

i. Prelude

ii. The Child of the Sea
iii. Dance of the Waves
iv. The Trawler
v. The Little Fish
vi. The Dolphins
vii. Nocturne
viii. The Preparation of the Mermaid
ix. Dance of the Mermaid
x. The Story of Alexander the Great
xi. Finale. Hymn to the Sea

Iceland Symphony Orchestra

Διευθύνει ο Byron Fidetzis

BIS Records 2005


(HD 1080p – Audio video)

"Storm at Sea" by Lorraine Foster, 2008



















Δείτε επίσης – See also

Nikos Skalkottas: Concerto No.2 for Piano and Orchestra – Geoffrey Douglas Madge, Nikos Christodoulou (Audio video)

Νίκος Σκαλκώτας – Στο Τελευταίο Αναλόγιο

No comments:

Post a Comment