Giacomo Susani

Giacomo Susani
Giacomo Susani (Photo by Luciano Tomasin, 2015)

Thursday, February 11, 2016

Franz Liszt: Piano Concerto No.1 in E flat major – Lang Lang, BBC Symphony Orchestra, Edward Gardner

The famous Chinese pianist Lang Lang performs Franz Liszt's Piano Concerto No.1 in E flat major. Edward Gardner conducts the BBC Symphony Orchestra. Recorded at the BBC Proms in London on September 10, 2011.

The genesis of Franz Liszt's Piano Concerto No.1 in E flat major dates to 1830, when the composer sketched out the main theme in a notebook. It wasn't until the 1840s, however, that Liszt actually commenced work on the concerto. As a neophyte in the art of orchestration – his output to that point consisted almost entirely of keyboard music – Liszt enlisted the assistance of his pupil Joachim Raff in providing the work an instrumental skin. Liszt completed the concerto in 1849 but made a number of revisions over the next several years. The final version of the work dates from 1856.

Source: Robert Cummings (

It premiered in Weimar on February 17, 1855, with Liszt at the piano and Hector Berlioz conducting.

Orchestration: piccolo, 2 flutes, 2 oboes, 2 clarinets, 2 bassoons, 2 horns, 2 trumpets, 3 trombones, timpani, cymbals, triangle, strings, and solo piano.

Liszt in 1858 by Franz Hanfstaengl
The hot Liszt

By Stephen Hough, January 2011 (

Franz Liszt invented the whole concept of the pianist as star: a virtuoso who takes centre stage for an entire evening, playing in profile to a concentrated, adoring, enraptured audience. In fact, his mere presence on stage caused women to swoon. They would keep his discarded cigar butts nestled in their cleavages.

Before Liszt, pianists would perform perhaps just one item on a mixed bill of concert programmes. But the Hungarian composer didn't just invent the piano recital. He was also one of the greatest composer-pianists ever, becoming the most important influence in the instrument's creation, development and journey towards its modern form. Next year will see the 200th anniversary of his birth: it seems like a misprint – given that his impact on the 20th century was as great as his influence on the 19th.

We tend to forget that, as a general rule in earlier times, composers either played their own music or it just didn't get performed. But Liszt would habitually programme music by other composers in his concerts. He pretty much created the idea of the masterclass, too: piano teacher as guru in a set-up that would lure students from all over the world to the cigar-saturated rooms of Weimar, where they would learn as much from the atmosphere as from the maestro.

Liszt also pioneered the idea of conductor as performer. Until Liszt, and later his son-in-law Hans von Bülow, conductors generally only raised a baton on their own compositions. And then there is the custom of playing from memory. Again, before Liszt, putting aside the score was thought to show a lack of seriousness – as if the performer were merely improvising. After Liszt, it became customary. Indeed, his influence on over a century of concert life is hard to overestimate.

But if Liszt as pianist, teacher and conductor exists now only as memory, anecdote and influence, Liszt as a composer is with us as never before. The view of his music as superficial was abandoned as the 20th century progressed. Wagner learned more from Liszt's early experimentation with chromatic harmony than he liked to admit, and the Hungarian laid out the vocabulary of stark rhythmic primitivism that Bartók, his compatriot, would build on so fruitfully: some of Liszt's final piano works, such as the Csárdás Macabre, create textures and colours that Bartók used unaltered. Their percussive atonality opened a door for a whole century of piano music.

His last word on Earth

I visited the Liszt Museum when I was in Budapest last year. Although Liszt never really lived in the city, he rented three modest rooms that now form the museum. Used to receive students, they are a monument to his simplicity – more monk's cell than prince's palace. I wasn't permitted to try any of the pianos (two Chickerings and a Bösendorfer), but if I had been, what might I have played? Possibly the first two bars of Wagner's Tristan und Isolde, not just because the Cornish knight's name was the last word Liszt spoke, but because Wagner was as much a musical son of the Hungarian as a legal one, through marriage to Liszt's daughter Cosima.

But if Liszt was the fountainhead of so much musical life in the later 19th and early 20th centuries, where did he himself come from? There are two main sources for his earlier musical style: his teacher Carl Czerny's generation of post-classical, pre-Romantic, fast-fingered pianist-composers; and the demonic virtuosity and mysterious personality of Paganini. Liszt married the dexterity of the first to the flamboyance of the second and created a new style. Where a composer like Hummel had filled pages with double-thirds and awkward skips, Liszt went further, widening the skips and thickening the double notes – often including both hands in the acrobatic display.

This amplification can be seen in the impossibly complex early versions of his Etudes. But Liszt's genius lies in the way he later pared down these excesses, while still finding ways to make such passagework – the parts that allow a performer to make a display of their technique – sound harder. It's like halving a computer's size while increasing its capacity 10-fold. Liszt's instinct for what sounds effective on the piano has never been equalled.

But the question remains: with all these achievements, why was Liszt so underrated for so long? Why does he remain a closed book for many music lovers? And why will this 200th anniversary be surrounded with qualifications and caveats, unlike Chopin's, which was celebrated this year? His genius rivals Chopin's in many areas, and certainly outstrips his for innovation and variety. Chopin was fastidious: he presented the world with a select number of treasures all carefully mined and polished, whereas Liszt gave us a vast jumble of works ranging from the masterpiece of formal perfection, the B minor Sonata, to pieces of utter dross and banality.

A plunge into third-class travel

If Chopin had been awarded a medal for achievement, it would have ended up in a display case for all his visitors to admire; with Liszt, it would probably have been given away or lost. There is enough wheat in Liszt's work to secure his place as one of the great composers, but enough chaff to risk distracting us from that recognition. It's not so much that he lacked judgment, he just didn't feel the need to discriminate. He was a man of monumental talents, of teeming ideas, of burning passions, and it is unfair for lesser mortals to criticise him for not being able to settle on just one. He scattered too much seed for all of it to grow to maturity.

Because Liszt's life was lived on a stage, it is easy for us to see him merely as an actor: someone who lacked honesty and integrity, who did things merely for show. There's no doubt his life was one of theatrical display in public – but of personal conflict in private. His affair with Marie d'Agoult, with whom he had three children, including Cosima, was the source of wild gossip in Paris salons and caused him much anguish; but I think it was, in fact, his honesty and integrity that meant he chose not to hide the turmoil within, to live and work publically through any inconsistencies.

He cared little what people thought, in music or in morals. When he abandoned the path of a travelling virtuoso pianist in his mid-30s to dedicate himself to composition and teaching, refusing payment and regularly travelling in third-class carriages, it was a firm decision to deepen his life and to explore its more serious implications. His taking of minor orders in the church was all part of this quest.

While it would be a mistake to see Liszt as a saint, it would be even more inaccurate to view him as a fraud. And those of us who spend time with him at the piano usually end up thinking of him as a friend.

Το Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 1 σε Μι ύφεση μείζονα, του Φραντς Λιστ, ερμηνεύει ο παγκοσμίου φήμης Κινέζος πιανίστας Λανγκ Λανγκ. Τη Συμφωνική Ορχήστρα του BBC διευθύνει ο Edward Gardner. Η συναυλία δόθηκε στο πλαίσιο των BBC Proms στο Λονδίνο, στις 10 Σεπτεμβρίου 2011.

Ο Φραντς Λιστ έγραψε έργα για ορχήστρα, για πιάνο και ορχήστρα, χορωδιακά και έργα για σόλο πιάνο. Τα τελευταία είναι και τα πιο δεξιοτεχνικά, αφού ο ίδιος, με την εκπληκτική τεχνική του, εκμεταλλεύτηκε όλες τις δυνατότητες του οργάνου. Στα έργα του εναλλάσσονται στιγμές υπερβολικής δεξιοτεχνίας με στιγμές λυρισμού και ποιητικότητας και εμφανίζονται πολλές αρμονικές και μορφολογικές καινοτομίες. Ενδεικτικά παραδείγματα των μορφολογικών καινοτομιών του είναι τα δύο Κοντσέρτα για πιάνο και ορχήστρα και η Σονάτα για πιάνο. Το Πρώτο Κοντσέρτο, σε Μι ύφεση μείζονα, το επεξεργαζόταν από το 1830 αλλά το παρουσίασε στην τελική μορφή του το 1855. Δεν ακολουθεί την παραδοσιακή δομή του κοντσέρτου, ενώ σε όλα τα μέρη του έργου επεξεργάζεται το ίδιο θεματικό υλικό. Εξαιρετικά ασυνήθιστη για την εποχή ήταν η χρήση του τριγώνου στο τρίτο μέρος. Όπως το Δεύτερο Κοντσέρτο, σε Λα μείζονα, το οποίο γράφτηκε μεταξύ των ετών 1839 και 1861, έργο που επίσης δεν ακολουθεί την παραδοσιακή δομή, αλλά και η Σονάτα για πιάνο, σε Σι μείζονα, η οποία ολοκληρώθηκε το 1853 και παρουσιάστηκε στο κοινό το 1858, το Πρώτο Κοντσέρτο αντιμετωπίστηκε με την ίδια δυσπιστία από τους κριτικούς και μόνο τον 20ό αιώνα καθιερώθηκε στο πιανιστικό ρεπερτόριο.

Η πρεμιέρα του έργου έγινε στη Βαϊμάρη στις 17 Φεβρουαρίου 1855, με τον συνθέτη στο πιάνο και διευθυντή ορχήστρας τον Εκτόρ Μπερλιόζ.

Μουσικά όργανα που απαιτούνται για την εκτέλεση του έργου: πίκολο (έχει το μισό μέγεθος από το φλάουτο και είναι μια οκτάβα ψηλότερο), 2 φλάουτα, 2 όμποε, 2 κλαρινέτα, 2 φαγκότα, 2 κόρνα, 2 τρομπέτες, 3 τρομπόνια, τύμπανα, κύμβαλα, τρίγωνο, έγχορδα και σόλο πιάνο.

Video 1/2
(0:28: i. Allegro maestoso — 5:50: ii. Quasi adagio)

Video 2/2
(0:00: iii. Allegretto vivace. Allegro animato — 4:09: iv. Allegro marziale animato)

Franz Liszt (1811-1886)

♪ Piano Concerto No.1 in E flat major, S.124 (1835-1856)

i. Allegro maestoso

ii. Quasi adagio
iii. Allegretto vivace. Allegro animato
iv. Allegro marziale animato

Lang Lang, piano

BBC Symphony Orchestra

Conductor: Edward Gardner

London, Last Night of the Proms, September 10, 2011

(HD 720p)

First publication: February 11, 2016 – Last update: January 3, 2018

Pastel impression of Liszt by the German artist Franz von Lenbach (1836–1904),
ca. 1880, currently at the Städtische Galerie im Lenbachhaus, Munich.

Φραντς Λιστ, ένας υποτιμημένος πιανίστας-σταρ

Γράφει ο Stephen Hough* (The Guardian, Ιανουάριος 2011)

Ο Φραντς Λιστ ήταν εκείνος που επινόησε τον πιανίστα ως σταρ: τον βιρτουόζο που καταλαμβάνει το κέντρο της σκηνής για ένα ολόκληρο βράδυ μπροστά σ' ένα αφοσιωμένο, λατρευτικό κοινό. Και μόνη η παρουσία του έκανε τις γυναίκες να εκστασιάζονται. Κρατούσαν τις γόπες από τα πούρα του και τις έκρυβαν στο ντεκολτέ τους.

Πριν από τον Λιστ, οι πιανίστες έπαιζαν συνήθως ένα μόνο κομμάτι σε μεικτά προγράμματα συναυλιών. Ο Ούγγρος συνθέτης, όμως, δεν επινόησε απλώς το ρεσιτάλ πιάνου. Υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους συνθέτες-πιανίστες όλων των εποχών και άσκησε την πιο σημαντική επιρροή στην εξέλιξη του οργάνου και στο ταξίδι του προς τη σύγχρονη μορφή του. Φέτος** θα γιορταστεί η 200ή επέτειος της γέννησής του: φαίνεται σαν ψέμα, αν λάβουμε υπόψη ότι η επιρροή του κατά τον 20ό αιώνα υπήρξε το ίδιο μεγάλη όσο τον 19ο.

Τείνουμε να ξεχνάμε ότι, τα παλιότερα χρόνια, οι συνθέτες σε γενικές γραμμές είτε έπαιζαν τα δικά τους κομμάτια είτε αυτά δεν εκτελούνταν ποτέ. Ο Λιστ όμως συνήθιζε να προγραμματίζει μουσική άλλων συνθετών στα κοντσέρτα του. Ήταν αυτός που επινόησε επίσης την ιδέα της masterclass: τον δάσκαλο του πιάνου σαν γκουρού που προσείλκυε σπουδαστές απ' όλο τον κόσμο.

Ο Λιστ λάνσαρε επίσης την ιδέα του διευθυντή ορχήστρας ως περφόρμερ, ως πρωταγωνιστή στις συναυλίες, ενώ καθιέρωσε επίσης τη συνήθεια να παίζουν οι μουσικοί από μνήμης. Πριν από τον Λιστ, το να βάζεις κατά μέρος την παρτιτούρα ήταν σαν να έδειχνες έλλειψη σοβαρότητας. Μετά τον Λιστ, έγινε συνηθισμένο. Είναι πολύ δύσκολο, πράγματι, να εκτιμηθεί σ' όλο της το μέγεθος η επιρροή που άσκησε επί έναν αιώνα στη ζωή των συναυλιών.

Αν όμως ο Λιστ ως πιανίστας, δάσκαλος και μαέστρος υπάρχει τώρα μόνο σαν ανάμνηση, αφήγηση και επιρροή, ο Λιστ ως συνθέτης θα βρίσκεται μαζί μας για πάντα. Η άποψη ότι η μουσική του ήταν επιπόλαιη εγκαταλείφθηκε καθώς προχωρούσε ο 20ός αιώνας. Ο Βάγκνερ έμαθε περισσότερα από τους πρώιμους πειραματισμούς του Λιστ με τις χρωματικές αρμονίες απ' όσο ήθελε να παραδεχθεί, και ο Ούγγρος μουσικός συγκρότησε το λεξιλόγιο ενός αδρού ρυθμικού πρωτογονισμού που ο Μπάρτοκ, ο συμπατριώτης του, θα αξιοποιούσε τόσο καρποφόρα. Μερικά από τα όψιμα έργα για πιάνο του Λιστ, όπως η «Μακάβρια Τσάρντας», δημιουργούν υφές και χρώματα που ο Μπάρτοκ χρησιμοποίησε αναλλοίωτα και που άνοιξαν τον δρόμο για έναν ολόκληρο αιώνα μουσικής πιάνου.

Επισκέφθηκα το Μουσείο Λιστ όταν πήγα στη Βουδαπέστη πέρυσι. Παρότι ο Λιστ ποτέ δεν έμεινε κανονικά στην πόλη, νοίκιαζε ένα σπίτι τριών δωματίων, για να δέχεται εκεί τους μαθητές του. Αυτός ο χώρος, που μοιάζει πιο πολύ με κελί μοναχού παρά με ενδιαίτημα πρίγκιπα, στεγάζει σήμερα το μουσείο. Δεν μου επιτράπηκε να δοκιμάσω κανένα από τα πιάνα (δύο Chickering και ένα Bosenforfer), αλλά αν μπορούσα, τι θα έπαιζα; Ίσως τα δύο πρώτα μέτρα από το «Τριστάνος και Ιζόλδη», όχι τόσο επειδή το όνομα του ιππότη ήταν η τελευταία λέξη που είπε ο Λιστ, όσο γιατί ο Βάγκνερ ήταν γιος του Ούγγρου, τόσο από μουσική άποψη όσο και εξ αγχιστείας, αφού είχε παντρευτεί την κόρη του Λιστ, την Κόζιμα.

Αν όμως ο Λιστ επηρέασε τόσο το μουσικό τοπίο του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, από πού προερχόταν ο ίδιος; Υπάρχουν δύο πηγές για το πρώιμο μουσικό στυλ του: οι μετα-κλασικοί, προ-ρομαντικοί, γοργοδάχτυλοι πιανίστες-συνθέτες της γενιάς του Καρλ Τσέρνι, του δασκάλου του· και ο Παγκανίνι, με τη δαιμονική βιρτουοζιτέ και τη μυστηριώδη προσωπικότητά του. Ο Λιστ πάντρεψε τη δεξιοτεχνία του πρώτου με τη φαντασμαγορική επιδεικτικότητα του δεύτερου για να δημιουργήσει ένα νέο στυλ. Η ιδιοφυΐα του Λιστ έγκειται στον τρόπο που συνδύασε αυτές τις παραδόσεις προχωρώντας παραπέρα, σε συνθέσεις που, ενώ απαλύνουν τις υπερβολές, προσφέρουν γενναιόδωρες ευκαιρίες για να επιδείξει ο πιανίστας την τεχνική του.

Το ερώτημα όμως παραμένει: με όλα αυτά τα επιτεύγματα, γιατί ο Λιστ έμεινε υποτιμημένος για τόσο καιρό; Και γιατί η 200ή επέτειος της γέννησής του δεν αναμένεται να γιορταστεί με τόση λαμπρότητα όσο εκείνη του Σοπέν το 2010;

Ο Σοπέν ήταν αυστηρός και απαιτητικός στη δουλειά του: παρουσίασε στον κόσμο ένα επίλεκτο σύνολο θησαυρών, ενώ ο Λιστ έδωσε ένα τεράστιο μωσαϊκό έργων, από αριστουργήματα μορφικής τελειότητας, όπως η Σονάτα σε Σι ελάσσονα, μέχρι κομμάτια τελείως βαρετά και κοινότοπα.

Υπάρχει αρκετό «ψωμί» στο έργο του Λιστ που να του εξασφαλίζει τη θέση του ανάμεσα στους μεγάλους συνθέτες, αλλά και αρκετή σαβούρα. Επειδή ο Λιστ πέρασε τη ζωή του επί σκηνής, είναι εύκολο να τον δούμε απλώς σαν ένα ηθοποιό: κάποιον που του έλειπε η ειλικρίνεια και η ακεραιότητα, που έκανε πράγματα μόνο για επίδειξη. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ζωή του ήταν επιδεικτική στο δημόσιο πεδίο – αλλά και με πολλές συγκρούσεις στο ιδιωτικό. Η σχέση του με τη Μαρί ντ' Αγκού, με την οποία απέκτησε τρία παιδιά, έγινε πηγή άγριου κουτσομπολιού στα παρισινά σαλόνια προκαλώντας του πολύ άγχος. Πιστεύω όμως ότι, στην πραγματικότητα, η ειλικρίνεια και η ακεραιότητά του ήταν αυτές που τον ώθησαν να μην κρύψει τις εσωτερικές του θύελλες, να ζήσει και να εργαστεί σε δημόσια θέα με όλες τις συνέπειες. Ελάχιστα τον ένοιαζε τι σκεφτόταν ο κόσμος, όσον αφορά τη μουσική ή την ηθική του. Όταν, τριαντάρης, εγκατέλειψε τον δρόμο του περιοδεύοντος βιρτουόζου για να αφοσιωθεί στη σύνθεση και τη διδασκαλία, αρνούμενος να πληρώνεται και ταξιδεύοντας συνήθως σε βαγόνια τρίτης θέσης, ήταν μια συνειδητή απόφαση να εμβαθύνει στη ζωή του και να εξερευνήσει τις πιο θεμελιακές επιθυμίες του.

Θα ήταν λάθος να δούμε τον Λιστ σαν άγιο ή σαν απατεώνα. Πάντως, εκείνοι που περνούν αρκετό χρόνο μαζί του στο πιάνο, συνήθως τον θεωρούν φίλο.

* Ο Στίβεν Χόου είναι Βρετανός κλασικός πιανίστας, συνθέτης και συγγραφέας. Πήρε την Αυστραλιανή υπηκοότητα το 2005.

** Το άρθρο έχει γραφτεί το 2011.


More photos

See also

Staatskapelle Dresden. New Year's Eve Concert 2015 – Lang Lang, Rinat Shaham, Lucas Meachem, Christian Thielemann (HD 1080p)

Sergei Rachmaninov: The Isle of the Dead – hr-Sinfonieorchester, Edward Gardner (HD 1080p)

Sergei Rachmaninov: Rhapsody on a Theme of Paganini – hr-Sinfonieorchester, Kirill Gerstein, Edward Gardner (HD 1080p)

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.