Krzysztof Penderecki

Krzysztof Penderecki
Krzysztof Penderecki (1933-2020) conducting his oratorio "Seven Gates of Jerusalem" at the Winter Palace, St Petersburg, in 2001. Photo by Dmitry Lovetsky

Monday, May 16, 2016

Dmitri Shostakovich: Symphony No.13 in B flat minor "Babi Yar" – Sergei Aleksashkin, Groot Omroepmannenkoor, Radio Filharmonisch Orkest, Dima Slobodeniouk

Dima Slobodeniouk

The Symphony No.13 in B flat minor (Op.113, subtitled "Babi Yar") by Dmitri Shostakovich was completed on July 20, 1962 and first performed in Moscow on 18 December 1962 by the Moscow Philharmonic Orchestra and the basses of the Republican State and Gnessin Institute Choirs, under Kirill Kondrashin (after Yevgeny Mravinsky refused to conduct the work). The soloist was Vitali Gromadsky. This work has been variously called a song cycle and a choral symphony since the composer included settings of poems by Yevgeny Yevtushenko that concerned the World War II Babi Yar massacre and other topics. The five poems Shostakovich set to music (one poem per movement) are earthily vernacular and cover every aspect of Soviet life.

1. Babi Yar (Adagio). In this movement, Shostakovich and Yevtushenko transform the mass murder by Nazis of Jews at Babi Yar, near Kiev, into a denunciation of anti-Semitism in all its forms. (Although the Soviet government did not erect a monument at Babi Yar, it still became a place of pilgrimage for Soviet Jews.) Shostakovich sets the poem as a series of theatrical episodes – the Dreyfus affair, the Białystok pogrom and the story of Anne Frank – as extended interludes to the main theme of the poem, lending the movement the dramatic structure and theatrical imagery of opera while resorting to graphic illustration and vivid word painting. For instance, the mocking of the imprisoned Dreyfus by poking umbrellas at him through the prison bars may be in an accentuated pair of quarter-notes in the brass, with the build-up of menace in the Anne Frank episode, culminating in the musical image of the breaking down of the door to the Franks' hiding place, which underlines the hunting down of that family.

2. Humour (Allegretto). Shostakovich quotes his setting of the Robert Burns poem "MacPherson Before His Execution" to colour Yevtushenko's imagery of the spirit of mockery, endlessly murdered and endlessly resurrected, denouncing the vain attempts of tyrants to shackle wit. The movement is a Mahlerian gesture of mocking burlesque, not simply light or humorous but witty, satirical and parodistic. The irrepressible energy of the music illustrates that, just as with courage and folly, humor, even in the form of "laughing in the face of the gallows" is both irrepressible and eternal (a concept, incidentally, also present in the Burns poem). He also quotes a melody of the Sonata for Two Pianos and Percussion by Bartók ironically, as response for the criticism toward Symphony No.7.

3. In the Store (Adagio). This movement is about the hardship of Soviet women during World War II. It is also a tribute to patient endurance. This arouses Shostakovich's compassion no less than racial prejudice and gratuitous violence. Written in the form of a lament, the chorus departs from its unison line in the music's two concluding harmonized chords for the only time in the entire symphony, ending on an plagal cadence functioning much the same as a liturgical amen.

4. Fears (Largo). This movement touches on the subject of suppression in the Soviet Union and is the most elaborate musically of the symphony's five movements, using a variety of musical ideas to stress its message, from an angry march to alternating soft and violent episodes. Notable here are the orchestral effects – the tuba, for instance, hearkening back to the "midnight arrest" section of the first movement of the Fourth Symphony – containing some of the composer's most adventurous instrumental touches since his Modernist period. It also foresees some of Shostakovich's later practices, such as an 11-note tone row played by the tuba as an opening motif. Harmonic ambiguity instills a deep sense of unease as the chorus intones the first lines of the poem: "Fears are dying-out in Russia" ("Умирают в России страхи"). Shostakovich breaks this mood only in response to Yevtushenko's agitprop lines, "We weren't afraid/of construction work in blizzards/or of going into battle under shell-fire" ("Не боялись мы строить в метели, / уходить под снарядами в бой"), parodying the Soviet marching song "Smelo tovarishchi v nogu" ("Bravely, comrades, march to step").

5. Career (Allegretto). While this movement opens with a pastoral duet by flutes over a B flat pedal bass, giving the musical effect of sunshine after a storm, it is an ironic attack on bureaucrats, touching on cynical self-interest and robotic unanimity while also a tribute to genuine creativity. It follows in the vein of other satirical finales, especially the Eighth Symphony and the Fourth and Sixth String Quartets. The soloist comes onto equal terms with the chorus, with sarcastic commentary provided by the bassoon and other wind instruments, as well as rude squeaking from the trumpets. It also relies more than the other movements on purely orchestral passages as links between vocal statements.

The Symphony calls for a bass soloist, bass chorus, and an orchestra consisting of 3 flutes (3rd doubling piccolo), 3 oboes (3rd doubling cor anglais), 3 clarinets (2nd doubling Eb clarinet, 3rd doubling bass clarinet), 3 bassoons (3rd doubling contrabassoon), 4 horns, 3 trumpets, 3 trombones, tuba, timpani, triangle, castanets, whip, woodblocks, tambourine, snare drum, bass drum, cymbals, bells, tam-tam, glockenspiel, xylophone, 2 harps (preferably doubled), celesta, piano, and strings.


Μετά το θάνατο του Στάλιν, τον Μάρτιο του 1953, υπήρξε μία περίοδος φιλελευθεροποίησης η οποία ονομάστηκε «The Thaw»*. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου ελαττώθηκε ο ασφυκτικός «εναγκαλισμός» που προκαλούσε ασφυξία από μέρους του Σοβιετικού καθεστώτος. Ο Νικίτα Χρουστσόφ (1894-1971) ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας και αποδόμησε την εικόνα του Στάλιν, με την περίφημη ομιλία του του 1956, η οποία, παρ' όλο ότι προοριζόταν να εκφωνηθεί μυστικά μόνο στους συνέδρους του 20ού Συνεδρίου του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, διέρρευσε στον Σοβιετικό αλλά και δυτικό Τύπο. Η πλήρης αποκαθήλωση της εικόνας του Στάλιν και της πολιτικής του επήλθε το 1961 στο 22ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ.

Με τον Κοντράσιν και τον Γεφτουσένκο,
από την πρεμιέρα της Συμφωνίας αρ. 13 «
Μπάμπι Γιαρ»
Οι κρατικές παρεμβάσεις δεν ήταν τόσο έντονες πλέον αλλά ακόμα και τότε υπήρχαν. Η παρέμβαση γινόταν με διαφορετικό τρόπο. Η δημόσια απέχθεια του καθεστώτος για έργα τέχνης γινόταν γνωστή μέσα από δηλώσεις που έκαναν οι υψηλά ιστάμενοι, ακόμα και ο γενικός γραμματέας του ΚΚΣΕ, Νικίτα Χρουστσόφ. Τον μεγαλύτερο σάλο και κριτική στα καλλιτεχνικά ζητήματα της χώρας προκάλεσε το ποίημα του Εβγκένι Γεφτουσένκο, «Μπάμπι Γιαρ». Το ποίημα αυτό αναφερόταν στη σφαγή των Εβραίων κατοίκων του χωριού Μπάμπι Γιαρ από τις γερμανικές στρατιωτικές μονάδες κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι αντιδράσεις που υπήρξαν κατέδειξαν ένα υφέρπον πρόβλημα, αυτό του αντισημιτισμού. Το Σοβιετικό καθεστώς ήταν, υπογείως, αντισημιτικό και δεν ανεχόταν την ανάδειξη της σφαγής των Εβραίων του Μπάμπι Γιαρ να έρχεται με τέτοιο τρόπο στην επιφάνεια. Η ηρωοποίηση των πεσόντων Εβραίων ήταν το μεγάλο πρόβλημα του καθεστώτος.

Ο Ντμίτρι Σοστακόβιτς αποφάσισε να μελοποιήσει το ποίημα αυτό και ενώ αρχικά υπολόγιζε να γράψει μία καντάτα, τελικά συνέθεσε μία συμφωνία σε πέντε μέρη, για σόλο μπάσο, χορωδία και ορχήστρα, ενώ τα ποιήματα που χρησιμοποίησε ήταν όλα του Γεφτουσένκο. Η Συμφωνία αρ. 13 «Μπάμπι Γιαρ» τελείωσε τον Μάρτιο του 1962 και ο Σοστακόβιτς ζήτησε από τον Εβγκένι Μραβίνσκι να διευθύνει την πρώτη εκτέλεσή της. Ο Μραβίνσκι αρνήθηκε, φοβούμενος τις συνέπειες που μπορεί να είχε γι' αυτόν μία τέτοια πράξη.

18 Δεκεμβρίου 1962. Με τον Εβγκένι Γεφτουσένκο
στην πρεμιέρα 
της Συμφωνίας αρ. 13
Στην πρώτη παρουσίασή της, τη Συμφωνία αρ. 13 διηύθυνε τελικά ο Κίριλ Κοντράσιν, στις 18 Δεκεμβρίου 1962. Παρ' όλες τις προσπάθειες του καθεστώτος να εμποδίσει την πρεμιέρα του έργου, μέσω πιέσεων προς τον Κοντράσιν αλλά και προς τους τραγουδιστές (ο Σοστακόβιτς είχε αναθέσει σε δύο διαφορετικούς σολίστες να μάθουν το μέρος του μπάσου ώστε σε περίπτωση που ο ένας πειθόταν να μην τραγουδήσει, πράγμα που συνέβη, να υπάρχει μία εναλλακτική λύση), η Συμφωνία παίχτηκε και η ανταπόκριση του κοινού ήταν εντυπωσιακή.

Μετά από τις δύο πρώτες παρουσιάσεις της Συμφωνίας, και με προγραμματισμένη μία ακόμη για τις 15 Ιανουαρίου 1963, ο ποιητής Γεφτουσένκο αποφάσισε να αλλάξει τους στίχους του ποιήματός του και δημοσίευσε μία δεύτερη γραφή, η οποία περιείχε αναφορές στη Ρωσία και στο Κομμουνιστικό Κόμμα. Επηρεασμένος, όπως φαίνεται, ο Γεφτουσένκο από τις πιέσεις που δεχόταν από το Σοβιετικό καθεστώς, αποφάσισε να συμβιβαστεί και να δώσει στους ιθύνοντες του κόμματος αυτό που επιζητούσαν.

Ο Σοστακόβιτς αισθάνθηκε άσχημα για το συμβάν αυτό, ενώ πληροφορήθηκε ότι εφόσον ο ποιητής είχε αλλάξει τους αρχικούς στίχους η συναυλία της 15ης Ιανουαρίου 1963 δεν θα μπορούσε να γίνει με την αρχική μορφή της Συμφωνίας. Ο συνθέτης αποφάσισε να μην αλλάξει τη μουσική αλλά να επέμβει στο αρχικό κείμενο και να αλλάξει μερικούς από τους στίχους. Παρ' όλη την εχθρική στάση του καθεστώτος, δεν υπήρξε κάποια επίσημη διακήρυξη γα την απαγόρευση του συγκεκριμένου έργου. Το μόνο που υπήρχε ήταν η δήλωση του Κόμματος ότι δεν συνιστούσε την παρουσίαση αυτού του έργου.

* Κυριολεκτικά σημαίνει «το ξεπάγωμα», εννοώντας ότι βγήκαν από την απομόνωση όλοι αυτοί οι καλλιτέχνες, των οποίων τα έργα είχαν βρεθεί στο περιθώριο.

Πηγή: Αλέξανδρος Χαρκιολάκης, 30 Ιανουαρίου 2006 (Μεγάλη Μουσική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας «Λίλιαν Βουδούρη»)

Τη Συμφωνία αρ. 13 σε Σι ύφεση ελάσσονα, την επονομαζόμενη «Μπάμπι Γιαρ», έργο 113 του Ντμίτρι Σοστακόβιτς, ερμηνεύουν η Χορωδία και η Φιλαρμονική Ορχήστρα της Ραδιοφωνίας της Ολλανδίας, υπό τη διεύθυνση του διακεκριμένου Ρώσου αρχιμουσικού Dima Slobodeniouk. Συμπράττει ο Ρώσος μπάσος Sergei Aleksashkin. Η συναυλία δόθηκε στο Κονσερτγκεμπάου του Άμστερνταμ, στις 3 Απριλίου 2011.

Dmitri Shostakovich (1906-1975)

♪ Symphony No.13 in B flat minor, Op.113 "Babi Yar" (1962)

1. Babi Yar – Adagio
2. Humour – Allegretto
3. In the Store – Adagio
4. Fears – Largo
5. Career – Allegretto

Sergei Aleksashkin, bass

Groot Omroepmannenkoor
Radio Filharmonisch Orkest

Conductor: Dima Slobodeniouk

Concertgebouw, Amsterdam, April 3, 2011

(HD 720p)

First publication: May 16, 2016 – Last update: September 29, 2016

Sergei Aleksashkin

Groot Omroepmannenkoor

Radio Filharmonisch Orkest

Babi Yar is a ravine in the Ukrainian capital Kiev and a site of massacres carried out by German forces and local collaborators during their campaign against the Soviet Union.

The most notorious and the best documented of these massacres took place from 29-30 September 1941, wherein 33,771 Jews were killed. The decision to kill all the Jews in Kiev was made by the military governor, Major-General Kurt Eberhard, the Police Commander for Army Group South, SS-Obergruppenführer Friedrich Jeckeln, and the Einsatzgruppe C Commander Otto Rasch. It was carried out by Sonderkommando 4a soldiers, along with the aid of the SD and SS Police Battalions backed by the local police. The massacre was the largest mass killing for which the Nazi regime and its collaborators were responsible during its campaign against the Soviet Union and is considered to be "the largest single massacre in the history of the Holocaust" to that particular date, surpassed only by Aktion Erntefest of November 1943 in occupied Poland with 42,000-43,000 victims and the 1941 Odessa massacre of more than 50,000 Jews in October 1941, committed by Romanian troops.

Victims of other massacres at the site included Soviet prisoners of war, communists and Roma. It is estimated that between 100,000 and 150,000 people were killed at Babi Yar during the German occupation.


Babi Yar. Jews were rounded up and shot before being pushed into the ravine
/ Εκτέλεση Εβραίων στο Μπάμπι Γιαρ

Το Μπάμπι Γιαρ είναι ένα φαράγγι βόρεια του Κιέβου. Το 1941 έγινε ο τόπος εκτέλεσης για χιλιάδες Εβραίους, τσιγγάνους, αντιστασιακούς και αιχμαλώτους, κατά τη διάρκεια της ναζιστικής εισβολής στη Σοβιετική Ένωση.

Οι προελαύνουσες στο Ανατολικό Μέτωπο γερμανικές δυνάμεις κατέλαβαν το Κίεβο στις 19 Σεπτεμβρίου 1941. Εννιά μέρες αργότερα τοιχοκόλλησαν μιαν ανακοίνωση σε κάθε γωνιά της πόλης: «Όλοι οι Εβραίοι του Κιέβου και των περιχώρων διατάσσονται να παρουσιαστούν στις 8 το πρωί της 29ης Σεπτεμβρίου στη γωνία των οδών Μελνικόφσκι και Ντοκτούροφ, κοντά στο νεκροταφείο. Θα πρέπει να φέρουν μαζί τους οποιοδήποτε έγγραφο που να πιστοποιεί την ταυτότητά τους, καθώς και τα προσωπικά τους είδη. Όποιος παρακούσει τη διαταγή και βρεθεί σε άλλο μέρος της πόλης θα εκτελείται επιτόπου, όπως και κάθε πολίτης που θα εισέλθει σε κατοικία Εβραίου και συλληφθεί να κλέβει».

Οι περισσότεροι από τους 175.000 Εβραίους της περιοχής πίστεψαν ότι θα κατέληγαν σε κάποιο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Όμως, οι Ναζί είχαν αποφασίσει ήδη από τις 26 Σεπτεμβρίου να τους εκτελέσουν σε αντίποινα για μια σειρά βομβιστικών ενεργειών κατά στρατιωτικών τους εγκαταστάσεων από τη σοβιετική αντίσταση.

Ο εβραϊκός πληθυσμός του Κιέβου (άνδρες, γυναίκες και παιδιά) συγκεντρώθηκε τελικά στο κοιμητήριο, περιμένοντας τα τρένα που θα τους μετέφεραν στην εξορία, όπως πίστευαν. Μόλις άκουσαν το κροτάλισμα των πολυβόλων κατάλαβαν ότι ήταν ήδη πολύ αργά για να ξεφύγουν από την κόλαση που τους περίμενε. Οι άνδρες των SS και οι ντόπιοι συνεργάτες τους, οδηγούσαν τους Εβραίους σε μικρές ομάδες των δέκα ατόμων στο χείλος του φαραγγιού, όπου τους πολυβολούσαν, αφού πρώτα τους έγδυναν και τους χτυπούσαν ανηλεώς αν προέβαλαν αντίσταση. Στις 30 Σεπτεμβρίου η πρώτη πράξη της ανθρωποσφαγής είχε ολοκληρωθεί.

Τη διαταγή είχε δώσει ο ίδιος ο αρχηγός των SS, o διαβόητος Χάινριχ Χίμλερ και την εκτέλεσή της ανέλαβε ο στρατηγός Φρήντριχ Γιέκελν. Σύμφωνα με την αναφορά του τοπικού τμήματος των SS προς την κεντρική διοίκηση στο Βερολίνο, 33.771 Εβραίοι εκτελέστηκαν. Σε αυτούς θα πρέπει να προσθέσουμε και άλλους 60.000 ομοεθνείς τους, αλλά και τσιγγάνους, αντιστασιακούς και αιχμαλώτους, που εκτελέστηκαν λίγες μέρες αργότερα στο ίδιο σημείο.

Ο υπεύθυνος της σφαγής, Φρήντριχ Γιέκελν συνελήφθη από τους Σοβιετικούς και αφού προσήχθη σε δίκη εκτελέστηκε στη Ρίγα της Λετονίας στις 3 Φεβρουαρίου 1946.

Η σφαγή στο Μπάμπι Γιάρ ενέπνευσε τον σπουδαίο Ουκρανό ποιητή Εβγκένι Γεφτουσένκο να γράψει ένα ποίημα με τον τίτλο «Μπάμπι Γιαρ». Το μελοποίησε ο μεγάλος Ρώσος συνθέτης Ντμίτρι Σοστακόβιτς και το ενέταξε στη Συμφωνία αρ. 13, την επονομαζόμενη «Μπάμπι Γιαρ».


See also

Gustav Mahler: Symphony No.6 in A minor "Tragic" – Orquesta Sinfónica de Galicia, Dima Slobodeniouk (HD 1080p)

Manuel de Falla: Noches en los jardines de España – Iván Martín, Orquesta Sinfónica de Galicia, Dima Slobodeniouk


Dmitri Shostakovich – All the posts

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.