Coming Soon

Tuesday, December 20, 2016

Marc-Antoine Charpentier: Instrumental Music – Les Dominos, Les Agrémens, Le Choeur de Chambre de Namur, Florence Malgoire (Audio video)

The instrumental works of Marc-Antoine Charpentier are familiar to very few people. A large number of them were composed for use in churches, the most famous of these being the Messe pour plusieurs instruments au lieu des orgues that has already been recorded by Jean Tubéry and La Fenice for Ricercar (RIC 245). Charpentier composed the Sonate à huit around 1685, at a time when various private musical societies were exploring the Italian sonata style. Charpentier discovered this style at the same time as François Couperin, who also set about composing sonatas in the Italian style. Couperin’s sonatas were,recorded splendidly last year by Les Dominos for Ricercar (RIC 330); the recording was praised highly by the musical press, being awarded 5 Diapasons and an FFFF by Telerama. Charpentier's Sonate à huit blends the Italian style with the French suite of dances and as such is one of the masterpieces of instrumental music of the French baroque. The symphonies Pour un Reposoir were intended to accompany an outdoor procession, an organ naturally not being available. The greater part of the CD, however, is taken up by the Noëls pour les Instruments which Charpentier set for instrumental ensemble and organ. Our interpretation of this work is based on the original manuscript and respects the marked instrumentation as well as Charpentier's own specifications for organ registrations. We have also recorded the original versions of the above-mentioned Christmas carols, complete with their many verses as they appeared in French collections published at the beginning of the 18th century.

This recording of Christmas music can be enjoyed throughout the year!

This is an interesting, if somewhat unfocused, collection of music by Marc-Antoine Charpentier. It's made up of a multi-movement piece intended to accompany the sacrament of the Eucharist – one of several such compositions he wrote over the years – two collections of noels, which include those transcribed (in a few instances, more than once) by Charpentier, mixed with a few traditional arrangements, and a Sonate à huit that, like Couperin's sonades, reflects an early and positive French response to the Corellian sonata.

Pour un reposoir, in seven movements, is a typically curious French Baroque religious hybrid. It starts with a two-part Overture that, aside from its short length, would have done credit to a Lully opera. (The likeness is emphasized by the entire work being in Lully's favored five parts.) There follows an orchestral Tantum ergo , the Gregorian model (with its first verse sung by three baritones, accompanied – as was the Baroque custom – by serpent), a fugal orchestral movement on the Tantum ergo theme, a sung Genitori, geintoque, a fugal orchestral Amen, and a final, far lengthier allemande grave, whose pronounced pomp and swagger presumably meant it was to accompany the filing out of nobility in attendance.

Source: Barry Brenesal (Fanfare)

Υπό τη διεύθυνση της Γαλλίδας βιολονίστρας Florence Malgoire, τα μουσικά σύνολα Les Dominos και Les Agrémens, και το φωνητικό σύνολο Le Choeur de Chambre de Namur - Les Solistes, ερμηνεύουν τα έργα Pour un reposoir, Noëls sur les instruments, και Sonate à huit, του σπουδαίου Γάλλου συνθέτη της εποχής του Μπαρόκ, Μαρκ-Αντουάν Σαρπαντιέ. Η ηχογράφηση έγινε τον Μάιο του 2012 και τον Μάιο του 2013 και κυκλοφόρησε σε ψηφιακό δίσκο από την Ricercar / Outhere το 2013.

Marc-Antoine Charpentier (1643-1704)

Instrumental Music

I. Pour un reposoir (H. 508)

1. Ouverture
2. Tantum ergo
3. Tantum ergo (gregorian)
4. (Fugue)
5. Genitori (gregorian)
6. Amen
7. Allemande grave

Les Dominos:
Florence Malgoire & Stéphanie de Failly, violins
Simon Heyerick & Kathia Robert, violas
Vérène Westphal, bass violin
Jonathan Rubin, theorbo

Les Agrémens:
Birgit Goris, Jivka Kaltcheva, Michiyo Kondo, Jorlen Vega-Garcia, violins
Ingrid Bourgeois, Benoît Douchy, violas
Marian Minnen, Thomas Luks, bass violins
Patrick Wibart, serpent
Guy Penson, harpsichord

Le Choeur de Chambre de Namur - Les Solistes:
Étienne Debaisieux, Jean-Marie Marchal, Luc Terrieux, baritones

II. Noëls sur les instruments (H. 531 & 534)

8. Chantons je vous en prie*
9. Les Bourgeois de Châtre (H. 534/1)
10. Ô créateur (H. 531/1)
11. Vous qui désirez sans fi n (H. 531/3)
12. Laissez paîtres vos bêtes (H. 531/2)
13. À la venue de Noël*
14. Joseph est bien marié*
15. Or nous dites Marie (H. 534/4)
16. À la venue de Noël (H. 534/5)
17. Une jeune pucelle (H. 534/6)
18. Joseph est bien marié (H. 534/3)
19. Où s'en vont ces gais bergers (H. 534/2)
20. Une jeune pucelle*
21. Les Bourgeois de Châtre (H. 534/7)

Les Dominos:
Florence Malgoire & Stéphanie de Failly, violins
Serge Saitta & Amélie Michel, flutes
Simon Heyerick & Kathia Robert, violas
Vérène Westphal, bass violin
Freddy Eichelberger, organ

Les Agrémens:
Birgit Goris, Jivka Kaltcheva, Michiyo Kondo, Jorlen Vega-Garcia, violins
Marian Minnen, bass violin

Le Choeur de Chambre de Namur - Les Solistes:
Julie Calbete, Amélie Renglet, Mathilde Sevrin, Caroline Weynants, sopranos

* Traditional Christmas carols / Noëls traditionnels

III. Sonate à huit (H. 548)

22. Grave
23. Récit de la viole seule & Sarabande
24. Récit de la basse de violon & Bourrée
25. Gavotte, Gigue, Passacaille & Chaconne

Les Dominos:
Florence Malgoire & Stéphanie de Failly, violins
Serge Saitta & Amélie Michel, flutes
Guido Balestracci, bass viol
Isabelle Saint-Yves, bass violin with 5 strings
Jonathan Rubin, theorbo
Blandine Rannou, harpsichord

Les Dominos
Les Agrémens
Le Choeur de Chambre de Namur - Les Solistes
Freddy Eichelberger, organ

Florence Malgoire, direction

Sonate à huit: May 2012, Saintes, Abbaye aux Dames
Noëls sur les instruments: May 2013, Tongeren, Onze-Lieve-Vrouwebasiliek
Pour un reposoir: May 2013, Beaufays, église Saint-Jean l'Évangéliste

Artistic direction, recording & editing: Jérôme Lejeune

Cover illustration: Georges de la Tour (1593-1652), Le jeune chanteur (Leicester, Lecestershire Museum and Arts Gallery)

Ricercar / Outhere 2013

(HD 1080p – Audio video)

Long completely forgotten and then hailed, in the twentieth century, as a Baroque genius, Marc-Antoine Charpentier was born in Paris in 1643. In the mid-1660s, he traveled to Rome, where he spent three years studying with Carissimi and mastering the Italian style. Upon his return to Paris, Charpentier accepted employment and patronage from the powerful and pious Marie de Lorraine, known as Mademoiselle de Guise, last scion of the illustrious Guise family. In 1627, already known for his religious music, Charpentier agreed to provide incidental music for Molière's comedies. With astounding facility, the church composer wrote witty, charming, and delightful music in perfect consonance with Molière's comedic genius, as exemplified by the extraordinary score for Le Malade imaginaire. Nevertheless, church music remained Charpentier's primary vocation, and he steadily wrote masses, motets, hymns, and various other liturgical pieces. After Mademoiselle de Guise died in 1688, Charpentier found employment at the college Louis le Grand, where his accomplishments included the Latin oratorio David et Jonathas, a dramatic masterpiece. His next post was at the Jesuit Church of St. Louis, where he composed music for various aspects of the Catholic liturgy. In 1693, Charpentier's Medea, a tragédie en musique, had its premiere at the Academie Royale. If the composer thought this extraordinary work would secure him a royal appointment, he was mistaken, for the audience seemed deaf to the music. In 1698, Charpentier became music master for children at the Sainte-Chapelle, remaining there until his death. Two and a half centuries after Charpentier's death, millions heard the opening bars of his stunningly brilliant Te Deum (H. 146), selected as Eurovision's official theme. A master of harmonic and melodic invention, Charpentier satisfies the three prerequisites for beauty formulated by St Thomas Aquinas: consonantia (harmony), integritas (perfection), and claritas (brilliance). This quintessentially Catholic composer ingeniously resolved the perceived conflict between faith and pure beauty by creating music in which devotion and beauty cannot be separated. Indeed, musicologist Catherine Cessac captured the essence of Charpentier's music when she wrote that the "grandeur and originality of Charpentier's music is due to a combination of exceptional musical talent and deep faith, each complementing the other".

Source: Zoran Minderovic (

Photo: A recently discovered portrait, inscribed by the artist as representing Charpentier, but dating circa 1750.

Γεννημένος στο Παρίσι, ο Μαρκ-Αντουάν Σαρπαντιέ ήταν γιος γραφέα με πολύ καλές διασυνδέσεις στην τότε Βουλή των Παρισίων. Έλαβε εξαιρετική μόρφωση και κλείνοντας τα δεκαοκτώ του γράφτηκε στη σχολή νομικής· αποσύρθηκε μετά το πρώτο μόλις εξάμηνο. Μεταξύ των 1667 και 1699 έμεινε στη Ρώμη, ως μαθητευόμενος πλάι στον Τζάκομο Καρίσιμι.

Με την επιστροφή του στη Γαλλία διορίστηκε αμέσως προσωπικός συνθέτης της Μαρίας της Λωρραίνης, δούκισσας της Γκιζ (Marie de Lorraine, duchesse de Guise), γνωστής και ως «Δεσποινίς ντε Γκιζ». Για τα επόμενα δεκαεπτά χρόνια ο Σαρπαντιέ συνέθεσε για την εργοδότριά του μεγάλο όγκο μουσικής, κυρίως φωνητικά έργα πάνω σε θρησκευτικά κείμενα. Αξιοσημείωτο είναι ότι προτιμούσε τον λατινικό όρο canticum από το πιο διαδεδομένο ιταλικό ορατόριο. Τα περισσότερα απ' αυτά τα έργα γράφτηκαν για δύο γυναικείες φωνές και βαθύφωνο, με τη συνοδεία δύο υψίφωνων οργάνων (συνηθέστερα για βιολί) και συνεχές βάσιμο. Καθώς, κατά την παράδοση, στην εκκλησία τραγουδούσαν μόνο άρρενες, τα λειτουργικά του έργα τα έγραψε για κοντρα-τενόρο (πιθανώς τον εαυτό του), τενόρο και βαθύφωνο, συνοδευόμενους από τα παραπάνω όργανα.

Το 1680 η Δεσποινίς ντε Γκιζ εμπλούτισε το μουσικό της προσωπικό, φτάνοντας τους δεκατρείς μουσικούς καθώς και έναν δάσκαλο τραγουδιού. Ενόσω βρισκόταν στην υπηρεσία της ως συνθέτης (και όχι ως διευθυντής του μουσικού συνόλου), ο Σαρπαντιέ έγραψε και έργα για την Κυρία ντε Γκιζ, πρώτη εξαδέλφη του Λουδοβίκου ΙΔ'. Χάρη στην Κυρία ντε Γκιζ και την προστασία που τους παρείχε, οι μουσικοί του εν λόγω συνόλου κατάφεραν να παίξουν όπερες δωματίου του Σαρπαντιέ, κάτι δύσκολο αν αναλογιστούμε ότι το μονοπώλιο όπερας ανήκε στον αυλικό συνθέτη Ζαν Μπατίστ Λυλί. Οι περισσότερες από αυτές τις όπερες και τις ποιμενικές ωδές ήταν στη γαλλική γλώσσα και κατά πάσα πιθανότητα αποτελούσαν παραγγελίες της Κυρίας ντε Γκιζ. Η εκτέλεση αυτών των έργων λάμβανε χώρα σε αυλικές αίθουσες, τους χειμερινούς μήνες· θεωρείται ωστόσο βέβαιο ότι η Κυρία ντε Γκιζ τα συμπεριελάμβανε και στις εβδομαδιαίες εκδηλώσεις στην έπαυλή της στο Παρίσι.

Στα δεκαεπτά αυτά χρόνια υπηρεσίας, ο Σαρπαντιέ έγραψε και ένα μεγάλο μέρος της μουσικής του λαμβάνοντας εξωτερικές παραγγελίες. Αξιοσημείωτη είναι η συνεργασία του με τον Μολιέρο (ο οποίος μέχρι το 1672 συνεργαζόταν με τον Λυλί), και μετά το θάνατό του με τον Τομά Κορνέιγ (Thomas Corneille) και τον Ζαν Ντονώ ντε Βιζέ (Jean Donneau de Visé). Το 1685 η αίρεση του μονοπωλίου επί του μουσικού θεάτρου έφερε και το τέλος του Σαρπαντιέ ως συνθέτη γι' αυτό το είδος.

Στα 1679 ο Σαρπαντιέ επιλέχθηκε να γράφει μουσική για τον υιό του Λουδοβίκου ΙΔ', τον επονομαζόμενο και δελφίνο. Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της μουσικής γράφτηκε για τα ίδια μέσα που είχε στη διάθεσή του επί Δεσποινίδος ντε Γκιζ: τρεις φωνές με τη συνοδεία τριών οργάνων. Μάλιστα, με την άδειά της, πολλά απ' αυτά τα έργα παιζόντουσαν και στο προσωπικό παρεκκλήσι του δελφίνου, αλλά με μουσικούς της αυλικής υπηρεσίας. Περί το 1683 ο Σαρπαντιέ συνταξιοδοτήθηκε· έκτοτε λάμβανε παραγγελίες για τον εορτασμό σπουδαίων αυλικών γεγονότων, όπως η Περιφορά του Επιταφίου.

Ο θάνατος της Δεσποινίδος ντε Γκιζ το 1688 ήταν καθοριστικός· ήδη από τον προηγούμενο χρόνο ο Σαρπαντιέ τέθηκε στην υπηρεσία των Ιησουιτών ως μουσικός διευθυντής (maître de musique). Αποστολή του πλέον δεν ήταν να γράφει ορατόρια, αλλά να μελοποιεί ψαλμούς και άλλα λειτουργικά κείμενα, όπως λιτανείες, μοτέτα κλπ. Τη θέση αυτή κράτησε μέχρι το 1698, οπόταν και διορίστηκε μουσικός διευθυντής της Χορωδίας του Βασιλικού Παρεκκλησίου των Παρισίων (Sainte-Chapelle)· εκεί διηύθυνε τη χορωδία και έγραφε θρησκευτική μουσική μέχρι το θάνατό του το 1704. Τα περισσότερα έργα τα οποία έγραψε κατά τη θητεία του εκεί, αγνοούνται· κατά το συνήθειο, με το θάνατο του μουσικού διευθυντή, τα έργα του κατασχέθηκαν. Ο Σαρπαντιέ πέθανε στη Sainte-Chapelle και ετάφη σε ένα μικρό κοιμητήριο (πλέον ανύπαρκτο) πίσω από το κλίτος της χορωδίας.

Λίγα χρόνια αργότερα, το 1727, οι κληρονόμοι του συνθέτη πούλησαν τα χειρόγραφά του στην τότε Βασιλική Βιβλιοθήκη, τη σημερινή Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας. Πρόκειται για 28 τόμους χωρισμένους σε δύο σειρές τευχών (αριθμημένες με αραβικούς και ρωμαϊκούς αριθμούς αντίστοιχα), ενώ σε κάθε τεύχος αναγράφεται η χρονολογία. Τα χειρόγραφα αυτά, με τα τεχνικά τους στοιχεία (υδατογραφήματα, γραφικός χαρακτήρας κλπ) έχουν επιτρέψει την ακριβή χρονολόγηση των έργων του, καθώς και τον καθορισμό του γεγονότος για το οποίο γράφτηκαν πολλά απ' αυτά.

Τα έργα του Μαρκ-Αντουάν Σαρπαντιέ γράφτηκαν σε μια μεταβατική περίοδο για τη μουσική: όπως και στον Κλαούντιο Μοντεβέρντι, οι τρόποι αντικαθίστανται σταδιακά από τις τονικότητες και εδραιώνεται η αρμονία. Η ασάφεια αυτού του δυϊσμού, όπου το ένα ύφος δανείζει στοιχεία στο άλλο, δεν μπορεί παρά να είναι εμφανής και χαρακτηριστική στα περισσότερα έργα του. Πέρα από την ιδιότητα του συνθέτη, ο Σαρπαντιέ φέρεται να αποτελεί εξίσου ικανό θεωρητικό της μουσικής· σε χειρόγραφο του 1680 κάνει αρμονική ανάλυση μιας λειτουργίας του Ιταλού συνθέτη Φραντσέσκο Μπερέτα, ενώ το 1691 γράφει ένα εγχειρίδιο μουσικής εκπαίδευσης για τον Φίλιππο της Ορλεάνης. Μια επαύξηση του εγχειριδίου γράφεται τρία χρόνια αργότερα και οι δύο εκδοχές σώζονται από τον συνάδελφό του Ετιέν Λουλιέ (Étienne Loulié), ο οποίος τις τιτλοφορεί «Κανόνες Σύνθεσης υπό Κου Σαρπαντιέ» (Règles de Composition par Monsieur Charpentier) και «Επαυξήσεις επί του πρωτότυπου εκ του Δούκα της Σαρτρ» (Augmentations tirées de l’original de Mr le duc de Chartres). Σε μια κενή σελίδα ο Λουλιέ αναφέρει κάποιες παρατηρήσεις του Σαρπαντιέ, οι οποίες ανήκουν σε ένα άλλο έργο του Σαρπαντιέ με τίτλο «Κανόνες Συνοδείας υπό Κου Σαρπαντιέ» (Règles de l’accompagnement de Mr Charpentier). Έτσι, προκύπτουν τρία μεγάλα θεωρητικά έργα, για να συμπληρωθούν από μια τέταρτη – ιδιόχειρη – διατριβή που ανακαλύπτεται το 2009 στο Πανεπιστήμιο της Ινδιάνας. Γραμμένη το 1698 και με αύξοντα αριθμό XLI (41), αποδεικνύει ότι ο Σαρπαντιέ έγραψε όχι μόνο μουσική, αλλά μιαν ολόκληρη σειρά θεωρητικών έργων, κάτι που τον κατατάσσει στους σημαντικούς θεωρητικούς της εποχής του.


Στη φωτογραφία: Πορτραίτο που εικάζεται πως απεικονίζει τον Μαρκ-Αντουάν Σαρπαντιέ. Ανακαλύφθηκε πρόσφατα αλλά χρονολογείται περίπου στα 1750.

Tongeren, Onze-Lieve-Vrouwebasiliek

See also

Marc-Antoine Charpentier: Te Deum – Seraphic Fire, The Sebastians, Patrick Dupré Quigley

Marc Antoine Charpentier: Messe et Motets pour la Vierge – Le Concert des Nations, Hespèrion XXI, Jordi Savall

Carols with St Paul's Cathedral Choir – Andrew Carwood, Simon Johnson (Audio video)

In Nativitate Domine: Festliche Weihnachtsmusik – Emma Kirkby, Susanne Rydén, Annegret Siedel (Audio video)

Heinrich Schütz: Christmas Vespers – Gabrieli Consort & Players, Paul McCreesh (Audio video)

No comments:

Post a Comment